Tenzih
Tanım
Tenzih, Tanrı’yı yaratılmışlara özgü niteliklerden ve benzetmelerden uzak tutmayı esas alan teolojik ilkedir.
Cümle
Tenzih edilmeden yapılan her tasvir, insanın kendini yansıtmasıdır
Bağlam
- İslam kelamında Tanrı tasavvurunun temel ilkelerinden biridir.
- Teşbih–tenzih dengesi tartışmalarında merkezi rol oynar.
- Metafizikte aşkınlık kavramıyla ilişkilendirilir.
Kapsam ve Sınırlar
- Aşırı tenzihin Tanrı hakkında konuşmayı imkânsız kılması.
- Teşbih boyutunun tamamen dışlanması.
Kullanım Örnekleri
- Tenzih ilkesi, Tanrı’yı insan niteliklerinden uzak tutar.
- Kelamcılar teşbih ve tenzih arasında denge kurmaya çalışmıştır.
Yanlış Kullanımlar
- Tanrı hakkında hiçbir nitelik söylenemeyeceği iddiasına indirgenmesi.
- Metinlerdeki mecazi dili yok saymak.
Anlam Dönüşümü
- Klasik kelamda teşbihin karşıtı olarak sistemleşmiştir.
- Felsefi teolojide aşkınlık vurgusunu güçlendiren bir ilke hâline gelmiştir.
Kavram Kökeni
- Arapça nezhe kökünden türemiştir
- İslam kelamında teşbihin karşıtı olarak kullanılır
Disiplinlere Göre Kullanım
Tenzih, Tanrı’yı yaratılmışlara özgü niteliklerden uzak tutan temel ilke olarak Tanrı tasavvurunun merkezinde yer alır.
İlahi aşkınlığı korumak amacıyla Tanrı hakkında kullanılan dilin sınırlarını belirler.
Filozoflar Arası Kullanım Farkı
Tenzihi, Tanrı’yı insan tasavvurlarından arındıran zorunlu bir ilke olarak savunur ve aşırı teşbihi eleştirir.