Vahhâbîlik
Tanım
Vahhâbîlik, Muhammed b. Abdülvehhab tarafından ortaya konan, tevhidi merkeze alan, bidat kabul edilen uygulamalara karşı katı tutum sergileyen Selefî çizgide bir dini harekettir.
Cümle
Tevhid, bidatle birlikte yaşayamaz
Bağlam
- 18. yüzyıl Arabistan’ında ortaya çıkmıştır.
- Selefî düşüncenin modern dönemdeki siyasal-dini tezahürlerinden biridir.
- Tevhid vurgusu üzerinden toplumsal arınma iddiası taşır.
- Suudi Arabistan’ın tarihsel oluşumuyla yakından ilişkilidir.
Kapsam ve Sınırlar
- Tarihsel ve kültürel bağlamı sınırlı dikkate alır.
- Fıkhî ve tasavvufî çeşitliliğe kapalıdır.
- Yorum alanını daraltan literalist eğilim taşır.
Kullanım Örnekleri
- Kabir ziyaretlerine karşı çıkış.
- Bidat tanımının genişletilmesi.
Yanlış Kullanımlar
- Tekfirci söylemler için referans haline getirilmesi.
- Selef kavramının tarihsel içeriğinin daraltılması.
- Tüm Selefî düşüncenin Vahhâbîlikle özdeşleştirilmesi.
Anlam Dönüşümü
- Başlangıçta yerel bir ıslah hareketiydi.
- Siyasal iktidarla birleşerek kurumsallaştı.
- Modern dönemde küresel bir ideolojik etki kazandı.
Kavram Kökeni
- Kurucusunun nisbesiyle adlandırılmıştır.
- 18. yüzyılda Arabistan’da ortaya çıkmıştır.
Disiplinlere Göre Kullanım
Vahhâbîlik, tevhid–şirk ayrımını katı biçimde ele alarak bid‘at ve tevessül tartışmalarını kelâmî düzlemde yeniden keskinleştiren modern dönem Selefî bir yorumdur.
18. yüzyıl Arabistan’ında ortaya çıkan Vahhâbîlik, siyasal iktidarla birleşmesi sayesinde klasik Selefî yaklaşımdan farklı, kurumsal bir dini hareket olarak incelenir.
Vahhâbîlik, dini ıslah söyleminin devletleşme süreciyle birleştiği örneklerden biri olarak ele alınır.
Filozoflar Arası Kullanım Farkı
Tevhidi merkeze alarak bid‘atle mücadeleyi dinî arınmanın asli şartı saymış, Selefî literalizmi toplumsal bir reforma dönüştürmüştür.