Eş'ârîyye
Tanım
Eş‘ârîyye, Ebu’l Hasan el-Eş‘arî tarafından kurulan, ilahi kudreti merkeze alan ve aklı vahyin hizmetinde konumlandıran Sünnî kelam ekolüdür.
Cümle
İman teslimiyetle kemale erer
Bağlam
- İlahi kudret ve iradeyi merkeze alır.
- Mu‘tezile’ye tepki olarak ortaya çıkmıştır.
- Sünnî dünyanın büyük bölümünde etkili olmuştur.
Kapsam ve Sınırlar
- İnsan özgürlüğünü sınırlı biçimde açıklar.
- Felsefi açıklamalara mesafeli durur.
- Kader meselesinde eleştirilere açıktır.
Kullanım Örnekleri
- Kesb teorisiyle fiil–kader dengesi.
- Sıfatların te’villi veya bilâ keyf kabulü.
Yanlış Kullanımlar
- Eş‘arîliği cebircilikle özdeşleştirmek.
- Akla tamamen kapalı bir ekol gibi sunmak.
- Mâtûrîdîlikle çatışmalı göstermek.
Anlam Dönüşümü
- Mu‘tezilî geçmişten kopuş olarak doğdu.
- Sünnî kelamın ana damarlarından biri oldu.
- Medrese geleneğinde standart hâle geldi.
Kavram Kökeni
- Eş‘arî nisbesinden gelir.
- Mu‘tezile’ye tepki olarak doğmuştur.
Disiplinlere Göre Kullanım
Eş‘ârîyye, ilahi kudreti merkeze alan ve insan fiillerini kesb teorisiyle açıklayan Sünnî kelâm ekolüdür.
İlahi irade–insan fiili ilişkisini dengelemeye çalışan özgün bir teolojik model sunar.
Filozoflar Arası Kullanım Farkı
Mu‘tezilî rasyonalizmden koparak Sünnî kelâmın ana damarlarından birini kurmuştur.