Haricilik
Tanım
Haricilik, büyük günah işleyen kimseleri dinden çıkmış kabul eden, iman ile ameli ayrılmaz gören ve siyasi itaatsizliği meşrulaştıran erken dönem İslam mezhebidir.
Cümle
Hüküm yalnızca Allah’ındır
Bağlam
- Erken dönem siyasi krizler bağlamında ortaya çıkmıştır.
- İman–amel ilişkisini sert biçimde tanımlar.
- Siyasi otoriteye karşı radikal tutumu temsil eder.
Kapsam ve Sınırlar
- Tarihsel bir bağlamın ürünüdür.
- Genel İslam düşüncesini temsil etmez.
- Aşırı ve indirgemeci bir iman anlayışına sahiptir.
Kullanım Örnekleri
- Büyük günah işleyenin tekfir edilmesi.
- Siyasi otoriteye silahlı başkaldırı.
Yanlış Kullanımlar
- Hariciliği yalnızca şiddetle özdeşleştirmek.
- Tüm muhalif dini hareketleri Harici olarak etiketlemek.
- İman–amel dengesini göz ardı etmek.
Anlam Dönüşümü
- Siyasi ayrışma olarak ortaya çıktı.
- Kelâmî bir iman doktrinine dönüştü.
- Radikal dini tutumların sembolü hâline geldi.
Kavram Kökeni
- Haricî kelimesi Arapça çıkmak anlamındaki 'harace' kökünden gelir.
- Sıffin Savaşı sonrası siyasi ayrışmadan doğmuştur.
Disiplinlere Göre Kullanım
Haricilik, iman–amel ilişkisini ayrılmaz kabul eden ve büyük günah işleyeni tekfir eden aşırı bir kelâmî yaklaşımı temsil eder.
Siyasi otoriteye karşı isyanı meşrulaştıran yaklaşımıyla erken dönem İslam siyaset teorisinde radikal bir örnek oluşturur.
Filozoflar Arası Kullanım Farkı
Haricilik, iman tanımını aşırı daraltması ve tekfirci yaklaşımı nedeniyle Sünni kelâmcılar tarafından eleştirilmiştir.