Mâtûrîdîyye
Tanım
Mâtûrîdîyye, Ebu Mansur el-Mâtûrîdî tarafından sistemleştirilen, akla geniş yer veren ve insan sorumluluğunu vurgulayan Sünnî kelam ekolüdür. Özellikle Hanefi mezhebiyle ilişkilidir.
Cümle
Akıl, vahyin muhatabıdır
Bağlam
- Akıl–vahiy dengesini akıl lehine geniş yorumlar.
- İnsan sorumluluğunu ve ahlaki yükümlülüğü vurgular.
- Hanefi fıkhî çevrelerle birlikte gelişmiştir.
Kapsam ve Sınırlar
- Metafizik konularda spekülasyon sınırları vardır.
- Nakle aykırı bağımsız akılcılığa izin vermez.
- Coğrafi olarak sınırlı etki alanı olmuştur.
Kullanım Örnekleri
- İnsanın fiillerinde gerçek sorumluluk taşıması.
- İmanın bilgi ve tasdik temelli tanımı.
Yanlış Kullanımlar
- Mâtûrîdîliği modern rasyonalizmle özdeşleştirmek.
- Eş‘arîliğe karşıt mutlak bir pozisyon gibi sunmak.
- Aklı vahyin önüne koyan bir ekol gibi göstermek.
Anlam Dönüşümü
- Başlangıçta bölgesel bir kelam yaklaşımıydı.
- Sünnî ana omurganın parçası hâline geldi.
- Modern dönemde yeniden keşfedilen bir ekol oldu.
Kavram Kökeni
- Adını Mâtûrîdî’den alır.
- Semerkant merkezli ilmi çevrede gelişmiştir.
Disiplinlere Göre Kullanım
Mâtûrîdîyye, akla geniş yer vererek iman, irade ve ahlaki sorumluluk meselelerini temellendiren Sünnî kelâm ekolüdür.
Hanefi fıkhî çevrelerle birlikte gelişerek akıl temelli hukuk anlayışına teorik zemin sağlamıştır.
Filozoflar Arası Kullanım Farkı
Aklı vahyin muhatabı kabul ederek iman ve sorumluluk anlayışını rasyonel temelde savunmuştur.