Sezgicilik
Tanım
Sezgicilik, bilginin sezgi yoluyla doğrudan kavranabileceğini savunan yaklaşımdır.
Cümle
“Sezgi, aklın göremediğini görür.”
Bağlam
- Rasyonalizm ve deneyciliğe alternatif bir bilgi anlayışı sunar.
- Bilginin dolaylı çıkarım yerine doğrudan kavrayışla elde edilebileceğini savunur.
- Ahlak ve metafizik alanlarında daha yoğun kullanılır.
Kapsam ve Sınırlar
- Sezgisel bilginin doğrulanabilirliği zayıftır.
- Öznel deneyim nesnel ölçüt üretmekte yetersizdir.
- Bilimsel yöntemle sınırlı uyum gösterir.
Kullanım Örnekleri
- Ahlaki bir doğruyu gerekçesiz biçimde doğru olarak kavrama.
- Zamanın akışının sezgisel olarak hissedilmesi.
Yanlış Kullanımlar
- Her içsel hissi sezgi saymak.
- Sezgiyi aklın ve eleştirinin yerine koymak.
- Sezgiciliği irrasyonellik olarak genellemek.
Anlam Dönüşümü
- Antik dönemde sezgi bilgelikle ilişkilendirildi.
- Modern felsefede epistemolojik tutum hâline geldi.
- Güncel kullanımda içgörü ile özdeşleşti.
Kavram Kökeni
- Türkçe: sezgi
- Doğrudan içsel kavrayış
Disiplinlere Göre Kullanım
Sezgicilik, bilginin çıkarımsal olmadan doğrudan kavrayışla elde edilebileceğini ileri sürer.
Ahlaki doğruların sezgi yoluyla bilinebileceğini savunan yaklaşımlar sezgicilik kapsamında değerlendirilir.
Filozoflar Arası Kullanım Farkı
Sezgiciliği zaman ve bilinç felsefesiyle ilişkilendirerek aklın sınırlarını aşan bir bilme biçimi olarak temellendirir.
Ahlaki sezgicilikte, prima facie ödevlerin sezgiyle bilinebileceğini savunur.