Felsefe Sözlüğü

Tanım: A posteriori, deneyim ve gözleme dayanarak elde edilen bilgiyi ifade eder.

Tanım: A priori, deneyime başvurmadan bilinebilen bilgi türünü ifade eder.

Tanım: Agnostik, Tanrı’nın varlığı ya da yokluğu hakkında kesin ve temellendirilmiş bilgiye ulaşılamayacağını savunan kişidir.

Tanım: Akılcılık, bilginin temel kaynağının duyusal deneyim değil, aklın kendisi olduğunu savunan felsefi yaklaşımdır.

Tanım: Algı, duyular aracılığıyla elde edilen verilerin bilinçte düzenlenmesi ve anlamlı hale getirilmesi sürecidir.

Tanım: Ampirik, deney ve gözleme dayanan bilgi ve yöntemleri ifade eder.

Tanım: Ampirizm, bilginin deney yoluyla elde edildiğini savunan epistemolojik yaklaşımdır.

Tanım: Analitik felsefe, felsefi problemleri dil, mantık ve kavramsal çözümleme yoluyla ele alan yaklaşımdır.

Tanım: Bilgi, bir öznenin bir nesne hakkında doğru ve gerekçelendirilmiş bilişsel içeriğe sahip olması durumudur.

Tanım: Bilgi kaynağı, bilginin ortaya çıktığı ve temellendirildiği temel dayanakları ifade eder.

Tanım: Bilgi sınırları, insan bilgisinin geçerli ve anlamlı olabileceği alanların sınırlarını ifade eder.

Tanım: Bilgi türleri, bilginin kaynağına, yöntemine ve kullanım amacına göre yapılan sınıflandırmalardır.

Tanım: Bilgi yanılgısı, doğruluğu yeterli biçimde temellendirilmemiş inançların bilgi olarak kabul edilmesi durumudur.

Tanım: Bilimsel bilgi, bilimsel yöntemle üretilmiş, sınanabilir ve eleştiriye açık bilgidir.

Tanım: Bilmek, bir öznenin bir nesne hakkında doğru bir yargıya ulaşması edimidir.

Tanım: Delil, bir iddiayı aklen destekleyen ve kabul edilebilir kılan gerekçedir.

Tanım: Deneycilik, bilginin temel kaynağının duyusal deneyim olduğunu savunan görüştür.

Tanım: Deneyim, öznenin dünya ile etkileşimi sonucunda elde ettiği bilinç içeriklerinin bütünüdür.

Tanım: Determinist, tüm olayların önceden belirlenmiş nedenlerle gerçekleştiğini savunan kişidir.

Tanım: Determinizm, evrende gerçekleşen her olayın zorunlu nedenler zinciriyle belirlendiğini savunan görüştür.

Tanım: Doğru, bir yargının, eylemin ya da önermenin belirli ölçütlere ve bağlama uygun olması durumudur.

Tanım: Doğrulama, bir önermenin gözlem, deney veya ampirik verilerle desteklenmesi sürecidir.

Tanım: Doğruluk, bir önerme ya da yargının gerçeklikle uyumlu olması durumudur.

Tanım: Düalist, düalizm görüşünü benimseyen ve gerçekliği ikili bir yapı olarak ele alan kişidir.

Tanım: Düalizm, gerçekliğin iki temel ve indirgenemez ilke veya tözden oluştuğunu savunan görüştür.

Tanım: Entüisyonizm, sezgiyi bilginin temel kaynağı olarak kabul eden görüştür.

Tanım: Epistemik, bilgi, bilme ve gerekçelendirme ile ilgili olan her şeyi ifade eden sıfattır.

Tanım: Gerekçelendirme, bir iddiayı destekleyen nedenleri ve delilleri sunma işlemidir.

Tanım: Hakikat, bir şeyin olduğu gibi ortaya konulması veya açığa çıkması durumudur.

Tanım: İdea, felsefede duyusal değişimden bağımsız, değişmez ve akılsal olarak kavranan öz veya form anlamına gelen temel kavramdır.

Tanım: İdealizm, gerçekliğin temelinin düşünce veya zihinsel yapılar olduğunu savunan felsefi görüştür.

Tanım: İlim, bir şeyin olduğu hâl üzere idrak edilmesini ifade eden bilgi türüdür. İslam felsefesi ve kelâmında ilim, hem insan bilgisi hem de Allah’ın ezelî ve kuşatıcı bilgisi bağlamında ele alınır.

Tanım: İnanç, bir önermeyi kesin bilgiye dayanmaksızın doğru kabul etme tutumudur.

Tanım: Kanaat, yeterli gerekçeye dayanmayan fakat doğru olduğu düşünülen yargıdır.

Tanım: Kanıt, bir iddianın doğruluğunu desteklemek amacıyla sunulan gerekçelendirilmiş dayanaklardır.

Tanım: Kavramsal, doğrudan deneyimden değil düşünsel soyutlamadan türetilmiş olanı ifade eder.

Tanım: Kesinlik, bir bilginin doğruluğundan kuşku duyulmaması durumudur.

Tanım: Kritisizm, bilginin imkânını, sınırlarını ve geçerliliğini eleştirel bir yöntemle inceleyen felsefi yaklaşımdır.

Tanım: Malum, bilginin konusu olan, bilinen veya bilinebilir durumda bulunan şeyi ifade eden kavramdır. Kelâm ve epistemolojide ilim ile olan ilişkisi üzerinden tanımlanır.

Tanım: Nedensellik, olaylar arasında neden ile sonuç şeklinde kurulan düzenli ve açıklayıcı ilişkiyi ifade eder.

Tanım: Nesne, bilme ve algılama ediminin yöneldiği varlık veya olgudur.

Tanım: Nesnel, bireysel algı ve yargılardan bağımsız olarak var olduğu kabul edilen durumu ifade eder.

Tanım: Nesnelcilik, bilginin ve doğruluğun öznenin algısından bağımsız olarak var olduğunu savunan görüştür.

Tanım: Objektivizm, bilginin, ahlakın ve gerçekliğin insan bilincinden bağımsız nesnel temellere dayandığını savunan felsefi görüştür.

Tanım: Olasılık, bir olayın gerçekleşme ihtimalini ve belirsizlik derecesini ifade eder.

Tanım: Olgu, gerçekleşmiş, belirli bir durumda var olan ve doğrulanabilir nitelik taşıyan durum veya olaydır.

Tanım: Olguculuk, bilginin yalnızca gözlemlenebilir olgulara dayanabileceğini savunan yaklaşımdır.

Tanım: Öndeyi, doğruluğu kabul edilen ve kanıtlanmadan kullanılan temel önermedir.

Tanım: Özne, bilen, algılayan ve deneyimleyen bilinç sahibi varlıktır.

Tanım: Öznelcilik, bilginin ve değerlerin öznenin algı ve yargılarına bağlı olduğunu savunan felsefi görüştür.

Tanım: Özne–nesne ilişkisi, bilginin ortaya çıktığı temel yapıyı ifade eden felsefi ilişkidir.

Tanım: Panenteizm, evrenin Tanrı'nın içinde olduğunu ancak Tanrı'nın evrenle sınırlı olmadığını savunan görüştür.

Tanım: Panteizm, Tanrı ile evrenin özdeş olduğunu savunan metafizik görüştür.

Tanım: Rastlantı, belirli bir amaç ya da zorunlu neden olmaksızın gerçekleştiği düşünülen olayları ifade eden kavramdır.

Tanım: Rasyonel, akla ve mantıksal ilkelere uygun olanı ifade eder.

Tanım: Saf Aklın Eleştirisi, insan aklının deneyimden bağımsız olarak neleri bilebileceğini ve bilginin sınırlarını araştıran felsefi eserdir.

Tanım: Sezgi, akıl yürütmeye başvurmaksızın doğrudan kavrama yetisidir.

Tanım: Sezgicilik, bilginin sezgi yoluyla doğrudan kavranabileceğini savunan yaklaşımdır.

Tanım: Skeptik, bilgi ve hakikat iddialarına karşı temkinli, sorgulayıcı ve eleştirel yaklaşan kişidir.

Tanım: Skeptisizm, kesin ve mutlak bilginin mümkün olup olmadığına yönelik sistematik şüpheyi savunan felsefi görüştür.

Tanım: Sonsuz, başlangıcı veya sonu olmayan, niceliksel ya da niteliksel olarak sınırlanamayan varlık veya süreçtir.

Tanım: Şüphe, bir yargının doğruluğu veya yanlışlığı konusunda karar verilememesi durumudur.

Tanım: Temellendirme, bir iddia veya yargının dayandığı ilkeleri ve gerekçeleri açık biçimde ortaya koyma sürecidir.

Tanım: Tesadüf, belirli bir amaç veya zorunlu nedensellik olmaksızın gerçekleştiği düşünülen olayları ifade eden kavramdır.

Tanım: Teselsül, bir nedenler zincirinin başlangıcı olmaksızın sonsuza kadar geri gitmesi durumunu ifade eder.

Tanım: Transandantal, deneyimi mümkün kılan zihinsel yapı ve koşulları ifade eden felsefi kavramdır.

Tanım: Us, insanın düşünme, kavrama, yargılama ve çıkarım yapma yetisini ifade eden zihinsel kapasitedir.

Tanım: Yanılgı, yanlış gerekçelere dayanarak doğru olduğu sanılan düşünce veya yargıdır.

Tanım: Yanlış, bir yargının ya da eylemin geçerli kabul edilen ölçütlere uymamasıdır.

Tanım: Yanlışlık, bir yargının veya önermenin gerçeklikle uyuşmaması durumudur.