Felsefe Sözlüğü

Tanım: Absürd, insanın anlam arayışı ile evrenin bu arayışa kayıtsızlığı arasındaki uyumsuzluğu ifade eden kavramdır.

Tanım: Adalet, hakların ve yükümlülüklerin eşitlik ve hakkaniyet ilkesine göre dağıtılmasıdır.

Tanım: Adet, birey veya toplum tarafından süreklilik kazanmış davranış biçimidir.

Tanım: Ahlak, bireyin davranışlarını yönlendiren değerler, normlar ve doğru-yanlış yargılar bütünüdür.

Tanım: Akıl, düşünme, yargılama ve çıkarım yapma yetisini ifade eden zihinsel kapasitedir.

Tanım: Altın orta, aşırılıklar arasında dengeli ve erdemli tutumu ifade eden etik ilkedir.

Tanım: Amaç, bir eylemin veya sürecin yöneldiği sonuç ya da hedef durumdur.

Tanım: Anlam, bir ifade, işaret veya düşüncenin neye gönderimde bulunduğunu ya da nasıl kavrandığını belirleyen içeriktir.

Tanım: Anlam krizi, bireyin yaşamına yön veren değer ve amaçların geçerliliğini yitirmesi durumunu ifade eder.

Tanım: Bedensellik, öznenin dünyayla kurduğu ilişkinin bedensel boyutunu ifade eden kavramdır.

Tanım: Bencillik, bireyin kendi çıkarını başkalarının zararına olacak biçimde öncelemesidir.

Tanım: Benlik, bireyin kendisini süreklilik içinde özne olarak deneyimlemesini sağlayan yapıdır.

Tanım: Bilge, bilgiyi yalnızca teorik olarak değil, ahlaki ve pratik yaşamla bütünleştirmiş kişidir.

Tanım: Bilgelik, doğru bilgiyi doğru zamanda ve doğru amaçla kullanabilme yetisidir.

Tanım: Bilinç, öznenin kendisinin ve deneyimlerinin farkında olma durumudur.

Tanım: Birey, toplumsal yapı içinde yer alan tekil insan varlığıdır.

Tanım: Doğa durumu, toplumsal ve siyasal düzen kurulmadan önceki varsayımsal insan durumunu ifade eder.

Tanım: Dünyevileşme, birey ve toplumun anlam, değer ve amaçlarını aşkın olandan ziyade dünya merkezli referanslarla kurması sürecidir.

Tanım: Ebedî, varlığının bir sonu bulunmayan, yoklukla karşılaşmayan ve süreklilik arz eden şeyi ifade eder.

Tanım: Egzistansiyalizm, insanın özünü özgür seçimleriyle oluşturduğunu savunan felsefi akımdır.

Tanım: Egzistansiyalizm, insanın önce var olup sonra kendini tanımladığını savunan felsefi akımdır.

Tanım: Erdem, ahlaki mükemmelliği ve doğru karakter özelliklerini ifade eden kavramdır.

Tanım: Eylem, bilinçli niyetle gerçekleştirilen ve anlam taşıyan insan davranışıdır.

Tanım: Ezelî, başlangıcı olmayan, zaman içinde meydana gelmemiş ve varlığı için bir ilk ana ihtiyaç duymayan şeyi ifade eder.

Tanım: Fatalizm, olayların önceden kaçınılmaz biçimde belirlendiğini savunan görüştür.

Tanım: Hak, bireyin hukuk ve ahlak tarafından tanınan meşru talep ve yetkileridir.

Tanım: Hazcılık, haz ilkesini merkeze alan ahlaki ve yaşam tarzı yaklaşımıdır.

Tanım: Hedonizm, haz ve mutluluğu insan yaşamının temel amacı olarak gören ahlaki öğretidir.

Tanım: Hikmet, varlıkların anlam ve amacını kavramaya yönelik derin bilgeliktir.

Tanım: Hukuk, bir toplumda davranışları düzenleyen ve yaptırımlarla desteklenen normlar bütünüdür.

Tanım: Hümanizm, insanı merkeze alan ve insan aklını temel alan düşünce akımıdır.

Tanım: İdeal, yetkinlik ve mükemmellik ölçütü olarak tasarlanan düşünsel hedeftir.

Tanım: İnsan, bilinç, akıl, dil ve irade yetileriyle dünyayı anlamlandıran tarihsel ve toplumsal bir varlıktır.

Tanım: İnsan doğası, insanın temel eğilimleri, yetileri ve karakteristik özellikleri üzerine yapılan felsefi varsayımlar bütünüdür.

Tanım: İrade, öznenin bir eylemi gerçekleştirmeye veya belirli bir yönde karar vermeye yönelik isteme ve yönelme yetisidir.

Tanım: İstenç, bireyin yönelme, karar verme ve eyleme geçme kapasitesini ifade eden; bilinç, arzu ve amaçla ilişkili temel felsefi kavramdır.

Tanım: Kasd, kişinin bir fiile bilinçli biçimde yönelmesini ve o fiili yapmaya karar vermesini ifade eden kavramdır. Fıkıh ve ahlakta kasd, fiilin sorumluluk doğuran bilinçli yönünü belirler.

Tanım: Kategorik imperatif, ahlaki eylemlerin koşullara bağlı olmaksızın evrensel ve zorunlu ilkelere dayanması gerektiğini savunan Kantçı ahlak ilkesidir.

Tanım: Kayıtsızlık, bireyin değer, acı veya sorumluluk karşısında duyarsız kalma durumudur.

Tanım: Kesret, varlığın birlikten türeyerek çokluk, çeşitlilik ve farklılık halinde görünmesini ifade eden metafizik kavramdır.

Tanım: Kimlik, bir varlığın zaman ve değişim boyunca kendisi olarak kalmasını sağlayan süreklilik ilkesidir.

Tanım: Kişi, bilinçli, hak ve sorumluluk sahibi, ahlaki muhatap olarak kabul edilen insan varlığıdır.

Tanım: Kültür, insan topluluklarının ürettiği anlamlar, değerler, pratikler ve semboller bütünüdür.

Tanım: Mukaddime, bir eserin ana konusuna geçmeden önce yazılan ve yöntem, amaç ve çerçeveyi açıklayan giriş bölümüdür.

Tanım: Nefs, insanın benlik, arzu ve eğilimlerini temsil eden içsel yönüdür.

Tanım: Ölüm, canlı varlığın biyolojik yaşamının sona ermesi ve insan için varoluşsal sonluluğun bilincidir.

Tanım: Ölümlülük, insanın kaçınılmaz olarak ölecek bir varlık olduğunun bilincine sahip olması durumudur.

Tanım: Öz-inceleme, bireyin kendi düşünce, duygu ve zihinsel süreçlerini doğrudan gözlemlemesidir.

Tanım: Özgürlük, bireyin dışsal zorlamalar olmaksızın kendi iradesi doğrultusunda eyleyebilme durumudur.

Tanım: Özne, bilen, algılayan ve deneyimleyen bilinç sahibi varlıktır.

Tanım: Sorumluluk, bireyin eylemlerinin ahlaki veya hukuki sonuçlarını üstlenebilme durumudur.

Tanım: Tanrıbilim, Tanrı’nın varlığı, nitelikleri, fiilleri ve insanla ilişkisini konu edinen sistematik düşünsel disiplindir.

Tanım: Toplumsallık, insanın başkalarıyla ilişki kurarak birlikte yaşama zorunluluğu ve yetisidir.

Tanım: Töre, bir toplumda geleneksel olarak kabul edilmiş davranış kuralları bütünüdür.

Tanım: Us, insanın düşünme, kavrama, yargılama ve çıkarım yapma yetisini ifade eden zihinsel kapasitedir.

Tanım: Varlık ve birlik, var olanların çokluğu ve çeşitliliğine rağmen, ontolojik düzeyde tek bir hakikate dayandığını savunan metafizik ilkeyi ifade eder.

Tanım: Yabancılaşma, insanın emeğine, kendisine veya toplumsal dünyaya karşı anlam ve aidiyet kaybı yaşamasıdır.

Tanım: Zihin, düşünme, algılama, hatırlama ve bilinç süreçlerinin gerçekleştiği bilişsel yapıdır.

Tanım: Zındık, İslam düşüncesinde inançsız veya sapkın kabul edilen görüşlere sahip olduğu hâlde bunu gizleyerek mümin gibi görünen kimseyi ifade eden itikadî bir terimdir.