Kategorik İmperatif
Tanım
Kategorik imperatif, ahlaki eylemlerin koşullara bağlı olmaksızın evrensel ve zorunlu ilkelere dayanması gerektiğini savunan Kantçı ahlak ilkesidir.
Cümle
“Öyle davran ki eylemin evrensel yasa olabilsin.”
Bağlam
- Deontolojik etik anlayışının temelidir.
- Niyet ve ilke merkezli ahlak yaklaşımıdır.
Kapsam ve Sınırlar
- Sonuçları dikkate almadığı eleştirisi yapılır.
- Katı ve esneklikten yoksun bulunabilir.
Kullanım Örnekleri
- Yalan söylememe ilkesi
- İnsanı amaç olarak görmek
Yanlış Kullanımlar
- Her kuralı kategorik imperatif sanmak
- Toplumsal normlarla özdeşleştirmek
Anlam Dönüşümü
- Kant’ta saf akla dayalı ahlak yasasıdır.
- Modern etik tartışmalarında referans noktasıdır.
Kavram Kökeni
- Latince: imperativus
- Buyruk, zorunlu ilke
Disiplinlere Göre Kullanım
Kategorik imperatif, sonuçlardan bağımsız olarak eylemin ilkesini merkeze alan deontolojik ahlak anlayışının temelidir.
Evrensel ahlak yasasının akıl yoluyla temellendirilip temellendirilemeyeceği sorusu bu kavram etrafında tartışılır.
Filozoflar Arası Kullanım Farkı
Ahlakı saf akla dayandırmış ve kategorik imperatifi evrensel ahlaki buyruk olarak formüle etmiştir.