Felsefe Sözlüğü

Tanım: Absürd, insanın anlam arayışı ile evrenin bu arayışa kayıtsızlığı arasındaki uyumsuzluğu ifade eden kavramdır.

Tanım: Adalet, hakların ve yükümlülüklerin eşitlik ve hakkaniyet ilkesine göre dağıtılmasıdır.

Tanım: Af, yapılan bir hataya karşı ceza vermekten bilinçli olarak vazgeçmeyi ifade eder. İslam ahlakında af, hem ilahi bir sıfat hem de insan için ahlaki bir erdem olarak kabul edilir.

Tanım: Ahlak, bireyin davranışlarını yönlendiren değerler, normlar ve doğru-yanlış yargılar bütünüdür.

Tanım: Ahlaki ontoloji, ahlaki değerlerin ve normların ontolojik statüsünü konu edinen felsefi yaklaşımdır.

Tanım: Altın orta, aşırılıklar arasında dengeli ve erdemli tutumu ifade eden etik ilkedir.

Tanım: Amaç, bir eylemin veya sürecin yöneldiği sonuç ya da hedef durumdur.

Tanım: Anlam, bir ifade, işaret veya düşüncenin neye gönderimde bulunduğunu ya da nasıl kavrandığını belirleyen içeriktir.

Tanım: Anlamsızlık, varlık, değer veya amaç ile kurulan bağın kopması ya da kurulamaması durumudur.

Tanım: Araç, bir amaca ulaşmak için kullanılan vasıta veya yöntemdir.

Tanım: Arete, bir varlığın kendi doğasına uygun biçimde yetkinleşmesi ve mükemmelliğe ulaşması anlamına gelen erdem kavramıdır.

Tanım: Aşk, insanın kendisini aşan bir değere yönelmesini sağlayan derin sevgi ve bağlılık halidir. Felsefe ve tasavvufta aşk, hakikate ulaşmanın yolu olarak görülür.

Tanım: Bencillik, bireyin kendi çıkarını başkalarının zararına olacak biçimde öncelemesidir.

Tanım: Bilgelik, doğru bilgiyi doğru zamanda ve doğru amaçla kullanabilme yetisidir.

Tanım: Çirkin, estetik beklentilere uymayan ve beğeni uyandırmayan niteliktir.

Tanım: Değer, bir şeyin tercih edilmesini, önemsenmesini veya amaç olarak görülmesini sağlayan ölçüttür.

Tanım: Değer hiyerarşisi, değerlerin önem ve öncelik derecelerine göre sıralanmasını ifade eder.

Tanım: Değer yargısı, bir şeyin iyi, kötü, doğru ya da yanlış olması gerektiğine dair normatif hükümdür.

Tanım: Değerlendirme, bir şeyin değerini veya anlamını belirli ölçütlere göre tartma işlemidir.

Tanım: Değerlilik, bir yargının ya da eylemin belirli değer ölçütlerine uygun olma durumudur.

Tanım: Deontoloji, eylemlerin ahlaki değerini sonuçlarına değil, ödev ve kurallara uygunluğuna göre değerlendiren etik yaklaşımdır.

Tanım: Deskriptif, olanı betimleyen ve değer yüklemesi içermeyen yaklaşımı ifade eder.

Tanım: Doğru, bir yargının, eylemin ya da önermenin belirli ölçütlere ve bağlama uygun olması durumudur.

Tanım: Egoizm, bireyin kendi çıkarını ahlaki ölçüt olarak temel alması gerektiğini savunan görüştür.

Tanım: Ekspresyonizm, dış gerçeklikten çok öznel duygu ve içsel yaşantının ifadesini amaçlayan sanatsal akımdır.

Tanım: Erdem, ahlaki mükemmelliği ve doğru karakter özelliklerini ifade eden kavramdır.

Tanım: Eşitlik, bireylerin temel hak ve değerler bakımından ayrım gözetilmeksizin ele alınmasıdır.

Tanım: Estetik, güzellik, sanat ve beğeni yargılarının doğasını inceleyen felsefe dalıdır.

Tanım: Etik, ahlaki değerlerin, erdemlerin ve doğru eylemin felsefi temellerini inceleyen disiplindir.

Tanım: Günah, dini ve ahlaki normlara aykırı kabul edilen bilinçli eylemleri ifade eden kavramdır.

Tanım: Güzel, estetik yargı kapsamında haz ve beğeni uyandıran niteliktir.

Tanım: Haram, İslam hukukunda yapılması kesin olarak yasaklanan fiil ve davranışları ifade eder. Haramlar, bireysel ve toplumsal zararları önlemeye yönelik ilahi sınırlardır.

Tanım: Hazcılık, haz ilkesini merkeze alan ahlaki ve yaşam tarzı yaklaşımıdır.

Tanım: Hedonizm, haz ve mutluluğu insan yaşamının temel amacı olarak gören ahlaki öğretidir.

Tanım: Helal, İslam hukukunda yapılmasına izin verilen, dinen yasaklanmamış fiil ve davranışları ifade eder. Helal alan, insanın meşru tasarruf ve özgürlük sahasını oluşturur.

Tanım: Hukuk–ahlak ilişkisi, hukuki normların ahlaki değerlerle olan bağını inceleyen felsefi problem alanıdır.

Tanım: İdeal, yetkinlik ve mükemmellik ölçütü olarak tasarlanan düşünsel hedeftir.

Tanım: İyi, ahlaki olarak tercih edilmesi gereken ve olumlu değer taşıyan niteliktir.

Tanım: Kasd, kişinin bir fiile bilinçli biçimde yönelmesini ve o fiili yapmaya karar vermesini ifade eden kavramdır. Fıkıh ve ahlakta kasd, fiilin sorumluluk doğuran bilinçli yönünü belirler.

Tanım: Kategorik imperatif, ahlaki eylemlerin koşullara bağlı olmaksızın evrensel ve zorunlu ilkelere dayanması gerektiğini savunan Kantçı ahlak ilkesidir.

Tanım: Kayıtsızlık, bireyin değer, acı veya sorumluluk karşısında duyarsız kalma durumudur.

Tanım: Kinizm, toplumsal yapaylıkları reddeden ve sade yaşamı savunan felsefi akımdır.

Tanım: Klon, genetik olarak birebir aynı olan canlı veya hücreyi ifade eder.

Tanım: Kötü, ahlaki olarak kaçınılması gereken ve olumsuz değer taşıyan niteliktir.

Tanım: Kötülük argümanı, dünyadaki kötülüklerin varlığından hareketle Tanrı’nın varlığını veya niteliklerini sorgulayan argümandır.

Tanım: Kriter, değerlendirme ve ayırt etme işlevi gören ölçüdür.

Tanım: Madde, uzayda yer kaplayan ve fiziksel özelliklere sahip olan varlık türüdür.

Tanım: Maksim, bireyin eylemlerini yönlendiren öznel ilke veya kuraldır.

Tanım: Meşruiyet, bir iktidarın veya kuralın haklı ve kabul edilebilir sayılması durumudur.

Tanım: Meta-etik, ahlaki yargıların anlamını, doğruluk değerini ve nesnel olup olmadığını inceleyen etik alanıdır.

Tanım: Minimalizm, gereksiz öğeleri dışlayarak sadelik ve öz vurgusunu merkeze alan estetik ve düşünsel yaklaşımdır.

Tanım: Nefret, bir varlığa, gruba veya duruma yönelik yoğun olumsuz duygu, reddediş ve zarar verme eğilimi içeren psikolojik tutumdur.

Tanım: Nesnel ahlak, ahlaki değerlerin bireysel yargılardan bağımsız ve evrensel geçerliliğe sahip olduğunu savunan yaklaşımdır.

Tanım: Norm, davranışları, yargıları ve toplumsal beklentileri düzenleyen kabul edilmiş ölçüttür.

Tanım: Normatif, neyin olması gerektiğine dair değer ve kural bildiren yargıları ifade eder.

Tanım: Objektivizm, bilginin, ahlakın ve gerçekliğin insan bilincinden bağımsız nesnel temellere dayandığını savunan felsefi görüştür.

Tanım: Ölçüt, bir yargının doğruluğunu ya da değerini belirleyen temel ilkedir.

Tanım: Otodeterminizm, bireyin kendi eylemlerinin belirleyicisi olduğunu savunan görüştür.

Tanım: Öz, bir varlığın ne olduğunu belirleyen zorunlu ve değişmez nitelikler bütünüdür.

Tanım: Özgürlük, bireyin dışsal zorlamalar olmaksızın kendi iradesi doğrultusunda eyleyebilme durumudur.

Tanım: Pandora'nın Kutusu, insan merakının kontrolsüz biçimde sonuç doğurmasını ve kötülüğün dünyaya yayılışını simgeleyen mitolojik anlatıdır.

Tanım: Rahmet, Allah’ın yaratılmışlara yönelik koruyucu, bağışlayıcı ve kuşatıcı merhametini ifade eden kavramdır. İslam düşüncesinde rahmet, yalnızca duygusal bir acıma değil, varlığı sürdürme ve iyiliği gerçekleştirme iradesidir.

Tanım: Sanatsal realizm, idealizasyonu reddederek gündelik ve toplumsal gerçekliği olduğu gibi yansıtmayı amaçlayan yaklaşımdır.

Tanım: Sevap, dini ve ahlaki düşüncede doğru ve iyi eylemlere atfedilen olumlu karşılığı ifade eden kavramdır.

Tanım: Sevgi, bir varlığa yönelen ilgi, bağlılık ve değer verme yönelimi olarak ortaya çıkan temel duygusal ve ahlaki ilişkidir.

Tanım: Sorumluluk, bireyin eylemlerinin ahlaki veya hukuki sonuçlarını üstlenebilme durumudur.

Tanım: Sürrealizm, bilinçdışı, düşler ve rastlantısallık yoluyla gerçekliğin ötesine geçmeyi hedefleyen sanatsal akımdır.

Tanım: Tercih, alternatifler arasından bilinçli olarak birini seçme edimidir.

Tanım: Tövbe, işlenen bir hatadan dolayı pişmanlık duyarak o fiilden vazgeçmek ve yeniden aynı hataya dönmemeye karar vermektir. İslam’da tövbe, ahlaki ve manevi arınmanın temel yollarından biridir.

Tanım: Ütilitarizm, bir eylemin ahlaki değerini ürettiği faydaya göre belirleyen ahlak kuramıdır.

Tanım: Uyum, bireyin çevresiyle dengeli ve tutarlı bir ilişki kurması durumudur.

Tanım: Varoluşçuluk, insanın önce var olup sonra kendini eylemleriyle tanımladığını savunan felsefi akımdır.

Tanım: Vicdan, bireyin kendi eylemlerini ahlaki ölçütlere göre değerlendirme yetisidir.

Tanım: Yanlış, bir yargının ya da eylemin geçerli kabul edilen ölçütlere uymamasıdır.

Tanım: Yargı, bir şey hakkında doğru ya da yanlış olabilecek bir hüküm bildiren zihinsel edimdir.