Felsefe Sözlüğü

Tanım: Absürd, insanın anlam arayışı ile evrenin bu arayışa kayıtsızlığı arasındaki uyumsuzluğu ifade eden kavramdır.

Tanım: Açık teizm, Tanrı'nın gelecekteki özgür insan eylemlerini kesin olarak bilmediğini savunan teistik yaklaşımdır.

Tanım: Açıklama, bir olgunun nedenlerini, koşullarını veya işleyiş mekanizmasını ortaya koyma sürecidir.

Tanım: Aforizma, düşünceyi kısa, yoğun ve çarpıcı bir biçimde ifade eden özlü sözdür.

Tanım: Ahlak, bireyin davranışlarını yönlendiren değerler, normlar ve doğru-yanlış yargılar bütünüdür.

Tanım: Ahlaki özerklik, bireyin ahlaki yasaları dış otoritelerden bağımsız olarak kendi aklıyla belirleyebilme yetisini ifade eder.

Tanım: Ahmak, düşünme ve muhakeme yetisini kullanmayan, bilgiye rağmen yanlışta ısrar eden kimseyi ifade eden kavramdır.

Tanım: Akıl, düşünme, yargılama ve çıkarım yapma yetisini ifade eden zihinsel kapasitedir.

Tanım: Akıl Çağı, insan aklının otorite ve gelenek karşısında temel bilgi ve değer kaynağı olarak kabul edildiği tarihsel düşünce dönemidir.

Tanım: Akıl yürütme, önermeler arasında ilişki kurarak yeni bir yargıya ulaşma sürecidir.

Tanım: Akılcılık, bilginin temel kaynağının duyusal deneyim değil, aklın kendisi olduğunu savunan felsefi yaklaşımdır.

Tanım: Alçakgönüllü, kişinin kendisini başkalarından üstün görmeden, sınırlılığının farkında olarak ölçülü ve mütevazı bir tutum sergilemesini ifade eder.

Tanım: Alegori, soyut düşünce ve kavramların sembolik anlatım yoluyla somut bir hikâye içinde ifade edilmesidir.

Tanım: Altın orta, aşırılıklar arasında dengeli ve erdemli tutumu ifade eden etik ilkedir.

Tanım: Altruizm, bireyin kendi çıkarlarını geri plana alarak başkalarının iyiliğini gözetmesini ahlaki bir ilke olarak benimseyen düşünce ve davranış anlayışıdır.

Tanım: Amaç, bir eylemin veya sürecin yöneldiği sonuç ya da hedef durumdur.

Tanım: Ampirizm, bilginin deney yoluyla elde edildiğini savunan epistemolojik yaklaşımdır.

Tanım: Anakronizm, bir olgu veya düşünceyi ait olmadığı tarihsel bağlam içinde değerlendirme hatasıdır.

Tanım: Analitik, karmaşık bir bütünü daha basit bileşenlerine ayırarak incelemeyi ifade eden yaklaşımı tanımlar.

Tanım: Analitik felsefe, felsefi problemleri dil, mantık ve kavramsal çözümleme yoluyla ele alan yaklaşımdır.

Tanım: Anlam, bir ifade, işaret veya düşüncenin neye gönderimde bulunduğunu ya da nasıl kavrandığını belirleyen içeriktir.

Tanım: Anlam krizi, bireyin yaşamına yön veren değer ve amaçların geçerliliğini yitirmesi durumunu ifade eder.

Tanım: Anlama, bir anlam içeriğini bağlamı içinde çözümleyerek kavrama sürecidir.

Tanım: Anlamlandırma, deneyim ve olgulara zihinsel ve kültürel çerçeveler içinde anlam yükleme sürecidir.

Tanım: Antikçağ, yazının icadından Ortaçağ’ın başlangıcına kadar uzanan, klasik uygarlıkları ve ilk felsefi sistemleri kapsayan tarihsel dönemdir.

Tanım: Antropoteizm, Tanrı’nın insan nitelikleriyle tasvir edilmesi veya Tanrı anlayışının insan merkezli olarak kurulmasını ifade eden görüştür.

Tanım: Aporia, felsefi düşüncede çözümü olmayan ya da geçici olarak çözümsüz görünen zihinsel çıkmaz durumudur.

Tanım: Arete, bir varlığın kendi doğasına uygun biçimde yetkinleşmesi ve mükemmelliğe ulaşması anlamına gelen erdem kavramıdır.

Tanım: Argüman, belirli bir sonucu desteklemek amacıyla düzenlenmiş öncüller bütünüdür.

Tanım: Aristokrasi, yönetimin erdemli ve yetkin azınlık tarafından yürütülmesi gerektiğini savunan yönetim biçimidir.

Tanım: Arkhe, Antik Yunan felsefesinde evrendeki tüm varlıkların dayandığı ilk ilke, köken veya temel gerçeklik anlamına gelir.

Tanım: Asimetrik, bir yapının veya ilişkinin dengeli, eş oranlı ya da simetrik olmama durumunu ifade eden kavramdır.

Tanım: Aydınlanma, aklın otorite ve gelenek karşısında temel ölçüt kabul edildiği düşünsel ve tarihsel dönemdir.

Tanım: Aydınlanmacılık, aklı, eleştirel düşünceyi ve bilimi insanın özgürleşmesinin temel aracı olarak gören düşünsel harekettir.

Tanım: Bağlam, bir ifadenin, düşüncenin veya eylemin anlam kazandığı çevresel ve kavramsal çerçevedir.

Tanım: Belirsizlik, bir durumun, bilginin veya sonucun net biçimde belirlenememesi halidir.

Tanım: Benmerkezcilik, bireyin kendi ihtiyaç, çıkar ve bakış açısını merkeze alarak başkalarının deneyimlerini ikincil ya da önemsiz görmesi eğilimidir.

Tanım: Bilge, bilgiyi yalnızca teorik olarak değil, ahlaki ve pratik yaşamla bütünleştirmiş kişidir.

Tanım: Bilgelik, doğru bilgiyi doğru zamanda ve doğru amaçla kullanabilme yetisidir.

Tanım: Bilgi, bir öznenin bir nesne hakkında doğru ve gerekçelendirilmiş bilişsel içeriğe sahip olması durumudur.

Tanım: Bilgi felsefesi, bilginin kaynağını, doğruluğunu ve imkanını inceleyen felsefe dalıdır.

Tanım: Bilim, yöntemli gözlem, deney ve akıl yürütme yoluyla bilgi üretme etkinliğidir.

Tanım: Bilinç, öznenin kendisinin ve deneyimlerinin farkında olma durumudur.

Tanım: Bütün-parça ilişkisi, bir yapının anlamının hem bütün hem de parçalar üzerinden kurulmasını ifade eder.

Tanım: Cahil, bilgiye sahip olmayan veya bilgiyi bilinçli biçimde reddeden kimseyi ifade eden kavramdır.

Tanım: Cehalet, bilginin eksikliği, yanlış bilgiye sahip olma ya da bilmediğinin farkında olmama durumunu ifade eden kavramdır.

Tanım: Çelişki, bir düşünce veya önermede birbirini dışlayan yargıların birlikte bulunmasıdır.

Tanım: Çıkarım, verilen öncüllerden mantıksal olarak bir sonuca ulaşma işlemidir.

Tanım: Cins, ortak özellikleri bulunan birden fazla türü kapsayan üst düzey kavramsal sınıflamayı ifade eder.

Tanım: Conatus, her varlığın kendi varlığını sürdürmeye ve kudretini artırmaya yönelik içsel yönelimini ifade eden kavramdır.

Tanım: Dasein, insanın dünyada-oluşunu, kendi varlığını anlayabilen ve sorgulayabilen varlık olma kipini ifade eder.

Tanım: Dayanak, bir iddia veya düşüncenin arkasında bulunan destekleyici unsurdur.

Tanım: Değer, bir şeyin tercih edilmesini, önemsenmesini veya amaç olarak görülmesini sağlayan ölçüttür.

Tanım: Değerlendirme, bir şeyin değerini veya anlamını belirli ölçütlere göre tartma işlemidir.

Tanım: Deneycilik, bilginin temel kaynağının duyusal deneyim olduğunu savunan görüştür.

Tanım: Deneyim ötesi, duyusal tecrübenin sınırlarını aşan ve doğrudan deneyimle doğrulanamayan alanı ifade eder.

Tanım: Determinist, tüm olayların önceden belirlenmiş nedenlerle gerçekleştiğini savunan kişidir.

Tanım: Determinizm, evrende gerçekleşen her olayın zorunlu nedenler zinciriyle belirlendiğini savunan görüştür.

Tanım: Didaktik, öğretmeyi amaçlayan ve açıklayıcı bir yöntemle bilgi aktarmaya odaklanan yaklaşımı ifade eder.

Tanım: Didaktizm, düşünce veya sanat eserlerinde öğretme ve yönlendirme amacının öne çıkmasını ifade eden yaklaşımdır.

Tanım: Diğergamcılık, bireyin başkalarının yararını kendi çıkarlarının önünde tutmasını erdemli bir tutum olarak benimsemesini ifade eder.

Tanım: Dil, düşüncelerin ve anlamların simgeler aracılığıyla ifade edilmesini ve paylaşılmasını sağlayan sistemdir.

Tanım: Din, kutsal kabul edilen varlık, ilke veya gerçeklik etrafında şekillenen inanç, pratik ve anlam sistemidir.

Tanım: Distopya, baskıcı, adaletsiz veya insanlık dışı bir toplumsal düzen tasviridir.

Tanım: Diyalektik, düşüncenin ve gerçekliğin karşıtlıklar, çelişkiler ve aşılmalar yoluyla geliştiğini savunan felsefi yöntemdir.

Tanım: Diyalektik materyalizm, gerçekliğin maddi temelde ve diyalektik süreçler yoluyla değiştiğini savunan felsefi yaklaşımdır.

Tanım: Dogmatik, sorgulamaya kapalı biçimde doğruluğu kesin kabul edilen görüşleri savunan yaklaşımı ifade eder.

Tanım: Düalist, düalizm görüşünü benimseyen ve gerçekliği ikili bir yapı olarak ele alan kişidir.

Tanım: Düalizm, gerçekliğin iki temel ve indirgenemez ilke veya tözden oluştuğunu savunan görüştür.

Tanım: Dünya görüşü, bireyin varlık, bilgi, değer ve anlam hakkında sahip olduğu bütüncül düşünce çerçevesidir.

Tanım: Dünyevileşme, birey ve toplumun anlam, değer ve amaçlarını aşkın olandan ziyade dünya merkezli referanslarla kurması sürecidir.

Tanım: Düşünce, zihnin kavramlar, imgeler ve yargılar aracılığıyla kurduğu etkinliktir.

Tanım: Düşünme biçimi, bir kişinin veya geleneğin sorunlara yaklaşma ve anlam kurma tarzıdır.

Tanım: Düşünür, toplumsal, siyasal veya felsefi konular üzerine derinlemesine düşünen kişidir.

Tanım: Ebedî, varlığının bir sonu bulunmayan, yoklukla karşılaşmayan ve süreklilik arz eden şeyi ifade eder.

Tanım: Egoizm, bireyin kendi çıkarını ahlaki ölçüt olarak temel alması gerektiğini savunan görüştür.

Tanım: Egzistansiyalizm, insanın özünü özgür seçimleriyle oluşturduğunu savunan felsefi akımdır.

Tanım: Egzistansiyalizm, insanın önce var olup sonra kendini tanımladığını savunan felsefi akımdır.

Tanım: Ekol, ortak yöntem, yaklaşım veya düşünce etrafında şekillenen entelektüel topluluğu ifade eder.

Tanım: Eleştirel teori, toplumsal yapıları iktidar, ideoloji ve tahakküm ilişkileri açısından sorgulayan düşünce geleneğidir.

Tanım: Eleştirel yorum, metni yalnızca anlamayı değil, varsayımlarını sorgulamayı da amaçlayan yorum biçimidir.

Tanım: Eleştiri, bir düşünceyi, iddiayı veya yapıyı gerekçeleriyle birlikte sorgulama ve değerlendirme etkinliğidir.

Tanım: Empati, bir bireyin başka bir kişinin duygu, düşünce ve deneyimlerini onun bakış açısından anlayabilme yetisidir.

Tanım: Entüisyonizm, sezgiyi bilginin temel kaynağı olarak kabul eden görüştür.

Tanım: Epistemik, bilgi, bilme ve gerekçelendirme ile ilgili olan her şeyi ifade eden sıfattır.

Tanım: Epistemoloji, bilginin kaynağı, yapısı ve geçerliliği üzerine çalışan felsefe disiplinidir.

Tanım: Erdem, ahlaki mükemmelliği ve doğru karakter özelliklerini ifade eden kavramdır.

Tanım: Estetik, güzellik, sanat ve beğeni yargılarının doğasını inceleyen felsefe dalıdır.

Tanım: Etik, ahlaki değerlerin, erdemlerin ve doğru eylemin felsefi temellerini inceleyen disiplindir.

Tanım: Evrensel yasa, tüm zaman ve koşullarda geçerli olduğu varsayılan ahlaki veya doğal ilkeyi ifade eder.

Tanım: Evrim, canlı türlerinin nesiller boyunca yapısal ve işlevsel değişim geçirmesi sürecidir.

Tanım: Ezelî, başlangıcı olmayan, zaman içinde meydana gelmemiş ve varlığı için bir ilk ana ihtiyaç duymayan şeyi ifade eder.

Tanım: Fatalizm, olayların önceden kaçınılmaz biçimde belirlendiğini savunan görüştür.

Tanım: Fedakârlık, bireyin kendi çıkar, konfor veya menfaatlerinden bilinçli olarak vazgeçerek başkalarının yararını gözetmesi anlamına gelir.

Tanım: Felsefi akım, ortak varsayımlar ve problemler etrafında şekillenen düşünce yönelimidir.

Tanım: Felsefi teizm, Tanrı inancını vahiyden ziyade akıl, mantık ve metafizik temellerle savunan teistik yaklaşımdır.

Tanım: Fenomenoloji, bilinçte göründüğü haliyle deneyimleri betimlemeyi amaçlayan felsefi yaklaşımdır.

Tanım: Fideizm, dini inançların akılsal temellendirmeye değil, imana ve teslimiyete dayandığını savunan görüştür.

Tanım: Filozof, varlık, bilgi, değer ve anlam üzerine sistemli düşünme faaliyeti yürüten kişidir.

Tanım: Form, bir varlığın biçimini ve özünü belirleyen yapısal ilkeyi ifade eder.

Tanım: Formalizm, bir düşünce, sanat ya da bilim alanında biçimi ve yöntemi içerikten bağımsız ya da ondan üstün gören yaklaşımı ifade eder.

Tanım: Geçici agnostisizm, belirli bir konuda mevcut bilgi imkânlarının yetersiz olduğunu kabul eden; ancak ilkesel olarak bilinemezlik iddiasında bulunmayan temkinli epistemik tutumdur.

Tanım: Geist, bireysel ve toplumsal bilinç düzeylerini kapsayan, tarihsel olarak gelişen tin kavramıdır.

Tanım: Gerçeklik, var olanın, algı ve düşünceden bağımsız ya da onlarla ilişkili olarak ele alınan durumudur.

Tanım: Gerekçelendirme, bir iddiayı destekleyen nedenleri ve delilleri sunma işlemidir.

Tanım: Görünüş, bir varlığın ya da olgunun algıya sunulan biçimi ya da dışsal tezahürüdür.

Tanım: Gözlem problemi, özellikle kuantum mekaniğinde ölçüm yapan gözlemcinin fiziksel sistem üzerindeki etkisinin nasıl açıklanacağına dair tartışmayı ifade eder.

Tanım: Güçler ayrılığı, yasama, yürütme ve yargı yetkilerinin farklı organlara dağıtılması ilkesidir.

Tanım: Güçlü agnostisizm, Tanrı’nın veya metafizik gerçekliğin ilkece ve mutlak olarak bilinemez olduğunu savunan epistemolojik tutumdur. Bu görüşe göre bilgi eksikliği geçici değil, yapısaldır.

Tanım: Hakikat, bir şeyin olduğu gibi ortaya konulması veya açığa çıkması durumudur.

Tanım: Hazcılık, haz ilkesini merkeze alan ahlaki ve yaşam tarzı yaklaşımıdır.

Tanım: Hedonizm, haz ve mutluluğu insan yaşamının temel amacı olarak gören ahlaki öğretidir.

Tanım: Hermeneutik, metinlerin ve anlamların yorumlanmasını konu alan felsefi yaklaşımdır.

Tanım: Hikmet, varlıkların anlam ve amacını kavramaya yönelik derin bilgeliktir.

Tanım: Hipostaz, bir özelliğin veya kavramın bağımsız ve somut bir varlık gibi ele alınmasını ifade eden felsefi terimdir.

Tanım: Histerik, duygusal tepkileri aşırı ve denetimsiz biçimde yaşayan bireyi tanımlayan bir nitelemedir.

Tanım: Hukuk, bir toplumda davranışları düzenleyen ve yaptırımlarla desteklenen normlar bütünüdür.

Tanım: Hümanizm, insanı merkeze alan ve insan aklını temel alan düşünce akımıdır.

Tanım: İdea, felsefede duyusal değişimden bağımsız, değişmez ve akılsal olarak kavranan öz veya form anlamına gelen temel kavramdır.

Tanım: İdeal, yetkinlik ve mükemmellik ölçütü olarak tasarlanan düşünsel hedeftir.

Tanım: İdealizm, gerçekliğin temelinin düşünce veya zihinsel yapılar olduğunu savunan felsefi görüştür.

Tanım: İdeoloji, toplumsal ve siyasal gerçekliği açıklayan, yönlendiren bütünlüklü düşünce sistemidir.

Tanım: İdeolojik konum, bireyin ya da grubun siyasal, toplumsal ve felsefi fikirler içindeki konumlanışını ifade eder.

Tanım: İdol, mutlaklaştırılan ve sorgulanmadan yüceltilen nesne veya kişidir.

Tanım: İlk neden, var olan her şeyin nihai kaynağı olan, kendisi başka bir nedene dayanmayan ontolojik ilkeyi ifade eder. Özellikle kozmolojik argümanlarda Tanrı kavramının temellendirilmesinde kullanılır.

Tanım: İlke, bir düşünce sisteminin veya varlık anlayışının kendisinden hareket ettiği temel kabuldür.

Tanım: İmgelem, zihnin duyusal veriler olmaksızın imgeler üretme ve bu imgeleri düzenleme yetisidir. Kavramsal düşünce ile algı arasında aracılık eder.

Tanım: İndeterminizm, evrende gerçekleşen olayların zorunlu ve kesin neden-sonuç ilişkileriyle tamamen belirlenmediğini savunan felsefi görüştür.

Tanım: İnsan, bilinç, akıl, dil ve irade yetileriyle dünyayı anlamlandıran tarihsel ve toplumsal bir varlıktır.

Tanım: İnsanbiçimcilik, insan özelliklerinin insan dışı varlıklara, özellikle Tanrı’ya atfedilmesi eğilimini ifade eder.

Tanım: Kadim, başlangıcı olmayan, zamanla sınırlı bulunmayan ve varlığı için başka bir nedene ihtiyaç duymayan varlık veya nitelik anlamına gelir.

Tanım: Kâinat, var olan tüm fiziksel ve metafizik gerçekliklerin bütünü olarak, hem felsefi hem de teolojik bağlamda kullanılan kapsamlı bir varlık kavramıdır.

Tanım: Kaos, düzenin bulunmadığı ya da henüz ortaya çıkmadığı, belirsizlik ve düzensizlikle karakterize edilen durumu ifade eder.

Tanım: Kategori hatası, bir kavramın ait olmadığı mantıksal veya ontolojik kategoriye yerleştirilmesidir.

Tanım: Kavram, birden çok nesne veya durumu ortak özellikleri altında toplayarak düşünmede kullanılan zihinsel bir yapıdır.

Tanım: Kavram kayması, bir kavramın özgün bağlamından koparılarak farklı ve hatalı bir anlamda kullanılmasıdır.

Tanım: Kavramsal, doğrudan deneyimden değil düşünsel soyutlamadan türetilmiş olanı ifade eder.

Tanım: Kavramsallaştırma, deneyim veya düşünce içeriğini kavramlar aracılığıyla düzenleme sürecidir.

Tanım: Kavrayış, bir nesne veya düşüncenin iç bağlantılarını anlayarak bütünlüklü biçimde idrak edilmesidir.

Tanım: Kaygı, bireyin kendi varoluşuna, özgürlüğüne ve olasılıklarına ilişkin farkındalıktan doğan temel ve yönsüz huzursuzluk hâlidir.

Tanım: Kelam, İslam inanç esaslarını akıl yürütme, mantık ve tartışma yöntemleriyle temellendirmeyi amaçlayan düşünce disiplinidir.

Tanım: Kinizm, toplumsal yapaylıkları reddeden ve sade yaşamı savunan felsefi akımdır.

Tanım: Kıtasal felsefe, Avrupa kıtasında gelişen ve tarih, varlık, anlam gibi sorunlara odaklanan felsefi gelenekleri ifade eder.

Tanım: Klon, genetik olarak birebir aynı olan canlı veya hücreyi ifade eder.

Tanım: Köken, bir varlığın, düşüncenin ya da kavramın ortaya çıktığı ilk dayanak veya başlangıç noktasını ifade eder.

Tanım: Kozmolojik argüman, evrendeki nedensellikten hareketle Tanrı’nın varlığını savunan felsefi kanıttır.

Tanım: Kritisizm, bilginin imkânını, sınırlarını ve geçerliliğini eleştirel bir yöntemle inceleyen felsefi yaklaşımdır.

Tanım: Kuram, olgular arasındaki ilişkileri açıklamak, düzenlemek ve anlamlandırmak amacıyla oluşturulan sistemli kavramsal bütündür.

Tanım: Logos, akıl, söz, düzen ve anlamı bir arada ifade eden, evrensel ilke niteliğindeki felsefi kavramdır.

Tanım: Mağara Alegorisi, insanların duyusal dünyayı gerçek sanmasını ve hakikate ulaşma sürecini sembolik olarak anlatan felsefi anlatıdır.

Tanım: Maksim, bireyin eylemlerini yönlendiren öznel ilke veya kuraldır.

Tanım: Mantık, akıl yürütmenin biçimsel kurallarını inceleyen ve geçerli düşünmeyi konu alan disiplindir.

Tanım: Materyalist, gerçekliğin temelini maddede gören felsefi görüşü benimseyen kişidir.

Tanım: Materyalizm, var olan her şeyin temelinde maddenin bulunduğunu savunan felsefi görüştür.

Tanım: Merhamet, başkasının acı ve kırılganlığını fark ederek bu durumu hafifletmeye yönelen ahlaki ve duygusal eğilimi ifade eder.

Tanım: Meta-anlatı, tarih, toplum ve bilgiyi açıklamayı amaçlayan kapsayıcı ve evrensel anlatı yapılarıdır.

Tanım: Meta-düzey, bir düşünce, kavram ya da sistemin kendisi üzerine yapılan üst düzey değerlendirme alanıdır.

Tanım: Meta-etik, ahlaki yargıların anlamını, doğruluk değerini ve nesnel olup olmadığını inceleyen etik alanıdır.

Tanım: Meta-felsefe, felsefenin amacı, yöntemi, dili ve sınırlarını konu edinen sorgulama alanıdır.

Tanım: Metafizik, varlığın en genel yapısını, ilk nedenlerini ve zorunlu ilkelerini konu edinen felsefe dalıdır.

Tanım: Metafor, bir kavramın başka bir kavram aracılığıyla anlamlandırılmasıdır.

Tanım: Metodoloji, araştırma ve bilgi üretiminde kullanılan yöntemlerin ilkelerini inceleyen disiplindir.

Tanım: Modern teizm, Tanrı anlayışını çağdaş bilim, özgür irade ve ahlak tartışmalarıyla yeniden yorumlayan teistik yaklaşımdır.

Tanım: Modernite, akıl, bilim ve bireysellik merkezli toplumsal ve düşünsel dönüşümü ifade eden kavramdır.

Tanım: Mono, niceliksel veya ontolojik olarak tekliği ifade eden ön ek ve kavramdır.

Tanım: Müellif, özgün bir düşünsel veya yazılı eseri meydana getiren, içeriğin kurucu öznesi olan kişidir.

Tanım: Muhayyile, duyularla elde edilen imgeleri dönüştürme, birleştirme ve yeniden kurma yetisi olarak tanımlanan zihinsel güçtür. Felsefe, psikoloji ve estetikte merkezi bir işleve sahiptir.

Tanım: Mütefekkir, sistemli ve derinlikli biçimde düşünen, kavramlar ve problemler üzerinde zihinsel üretimde bulunan kişidir.

Tanım: Mutlak, herhangi bir koşula veya sınıra bağlı olmayan varlık veya ilkeyi ifade eder.

Tanım: Naturalist, tüm olguları doğa yasalarıyla açıklayan dünya görüşünü benimseyen kişi veya yaklaşımdır.

Tanım: Naturalizm, tüm olguların doğa yasaları çerçevesinde açıklanabileceğini savunan görüştür.

Tanım: Nefret, bir varlığa, gruba veya duruma yönelik yoğun olumsuz duygu, reddediş ve zarar verme eğilimi içeren psikolojik tutumdur.

Tanım: Negatif ateizm, Tanrı'nın varlığına inanmak için yeterli gerekçe bulunmadığını savunan ateist yaklaşımdır.

Tanım: Nesnel, bireysel algı ve yargılardan bağımsız olarak var olduğu kabul edilen durumu ifade eder.

Tanım: Nesnelcilik, bilginin ve doğruluğun öznenin algısından bağımsız olarak var olduğunu savunan görüştür.

Tanım: Nesnellik, bilgi üretiminde kişisel inanç ve duygulardan bağımsız olma ilkesidir.

Tanım: Nicelik, ölçülebilen ve sayısal olarak ifade edilebilen özellikleri tanımlar.

Tanım: Nihilizm, evrensel anlam, değer ve amaçların varlığını reddeden felsefi görüştür.

Tanım: Nominalizm, tümellerin gerçek varlıklar değil, yalnızca adlar olduğunu savunan görüştür.

Tanım: Ödev ahlakı, bir eylemin ahlaki değerinin sonuçlarına değil, ahlaki yükümlülüğe uygunluğuna göre belirlendiğini savunan etik yaklaşımdır.

Tanım: Olgu, gerçekleşmiş, belirli bir durumda var olan ve doğrulanabilir nitelik taşıyan durum veya olaydır.

Tanım: Olguculuk, bilginin yalnızca gözlemlenebilir olgulara dayanabileceğini savunan yaklaşımdır.

Tanım: Ön kabul, bir tartışma veya düşünce sürecine başlamadan önce doğru kabul edilen, sorgulanmamış varsayımdır.

Tanım: Önerme, doğru ya da yanlış olma değeri taşıyan anlamlı ifadedir.

Tanım: Ontoloji, var olanın ne olduğu, nasıl var olduğu ve varlık türlerinin neler olduğu sorularını inceleyen felsefe dalıdır.

Tanım: Ontolojik argüman, Tanrı’nın varlığını kavramın kendisinden hareketle temellendiren felsefi kanıttır.

Tanım: Ortaçağ, Antikçağ ile Yeniçağ arasında yer alan ve yaklaşık 5.–15. yüzyılları kapsayan tarihsel ve düşünsel dönemi ifade eder.

Tanım: Otodeterminizm, bireyin kendi eylemlerinin belirleyicisi olduğunu savunan görüştür.

Tanım: Öz-inceleme, bireyin kendi düşünce, duygu ve zihinsel süreçlerini doğrudan gözlemlemesidir.

Tanım: Özbilinç, bireyin kendisinin bilincinde olması durumudur.

Tanım: Öznelcilik, bilginin ve değerlerin öznenin algı ve yargılarına bağlı olduğunu savunan felsefi görüştür.

Tanım: Öznellik, bilginin bireysel deneyim, algı ve bakış açısına bağlı olması durumudur.

Tanım: Pandora'nın Kutusu, insan merakının kontrolsüz biçimde sonuç doğurmasını ve kötülüğün dünyaya yayılışını simgeleyen mitolojik anlatıdır.

Tanım: Paradoks, doğru gibi görünen öncüllerden mantıksal olarak çelişkili bir sonucun çıktığı düşünsel durumdur.

Tanım: Plüralizm, gerçekliğin veya değerlerin tek bir temele indirgenemeyeceğini savunan görüştür.

Tanım: Poli, çokluğu ve çoğulluğu ifade eden ön ek ve kavramdır.

Tanım: Politika, toplumun yönetimi, iktidarın dağılımı ve ortak karar alma süreçlerini konu edinen alandır.

Tanım: Pozitif ateizm, Tanrı'nın var olmadığını aktif biçimde savunan ateist görüştür.

Tanım: Problem, düşünmeyi zorunlu kılan, hazır cevaplarla çözülemeyen ve sorgulama gerektiren bir durumdur.

Tanım: Qualia, bilinçli deneyimlerin yalnızca özne tarafından yaşanan niteliksel yönlerini ifade eden kavramdır.

Tanım: Rastlantı, belirli bir amaç ya da zorunlu neden olmaksızın gerçekleştiği düşünülen olayları ifade eden kavramdır.

Tanım: Reaksiyon, bir uyarana karşı verilen, çoğu zaman hızlı, refleksif ve önceden düşünülmemiş tepkiyi ifade eder.

Tanım: Realizm, gerçekliğin insan zihninden bağımsız olarak var olduğunu savunan felsefi yaklaşımdır.

Tanım: Reenkarnasyon, ruhun ölümden sonra başka bir bedende yeniden dünyaya gelmesini savunan inanç ve öğretidir.

Tanım: Refleksif düşünce, düşüncenin kendi süreçlerini konu edinmesidir.

Tanım: Retorik, sözlü veya yazılı anlatım yoluyla ikna etmeyi amaçlayan kuramsal ve pratik anlatım sanatıdır.

Tanım: Rölativizm, doğruluk ve değerlerin mutlak değil, bağlama göre değiştiğini savunan görüştür.

Tanım: Romantizm, akılcı ve mekanik dünya görüşüne karşı duygu, hayal gücü ve bireyselliği öne çıkaran düşünsel ve sanatsal akımdır.

Tanım: Rönesans, Orta Çağ sonrası Avrupa’da antik düşüncenin yeniden canlanmasıyla ortaya çıkan kültürel ve felsefi dönüşüm dönemidir.

Tanım: Saçma, mantıksal tutarlılık ya da anlam beklentisini karşılamayan, insanın anlam arayışıyla çelişen durumu ifade eden kavramdır.

Tanım: Saf Aklın Eleştirisi, insan aklının deneyimden bağımsız olarak neleri bilebileceğini ve bilginin sınırlarını araştıran felsefi eserdir.

Tanım: Salt, herhangi bir dış unsurdan, karışımdan veya belirleyici etkenden arındırılmış; saf ve indirgenmiş hâli ifade eden kavramdır.

Tanım: Sentez, farklı unsurların yeni ve bütüncül bir yapı oluşturacak şekilde birleştirilmesidir.

Tanım: Septisizm, kesin bilginin mümkün olmadığını veya sürekli kuşku altında tutulması gerektiğini savunan felsefi görüştür.

Tanım: Sevgi, bir varlığa yönelen ilgi, bağlılık ve değer verme yönelimi olarak ortaya çıkan temel duygusal ve ahlaki ilişkidir.

Tanım: Sezgicilik, bilginin sezgi yoluyla doğrudan kavranabileceğini savunan yaklaşımdır.

Tanım: Sistem, öğeleri arasında düzenli ve anlamlı ilişkiler bulunan bütünlüklü düşünsel veya ontolojik yapıdır.

Tanım: Siyaset, toplumda iktidarın, yönetimin ve ortak yaşamın düzenlenmesine ilişkin etkinlikler bütünüdür.

Tanım: Skeptik, bilgi ve hakikat iddialarına karşı temkinli, sorgulayıcı ve eleştirel yaklaşan kişidir.

Tanım: Skeptisizm, kesin ve mutlak bilginin mümkün olup olmadığına yönelik sistematik şüpheyi savunan felsefi görüştür.

Tanım: Sofist, Antik Yunan’da bilgi, ahlak ve hakikatin göreli olduğunu savunan ve retorik beceriye ağırlık veren düşünürlere verilen addır.

Tanım: Sofizm, doğruluktan çok ikna etmeyi amaçlayan düşünce ve tartışma anlayışıdır.

Tanım: Sokratik yöntem, doğru bilgiye ulaşmak için sistemli soru sorma yoluyla yapılan felsefi tartışma yöntemidir.

Tanım: Somut, duyularla algılanabilen, fiziksel varlığa sahip olan nesne veya olguları ifade eden kavramdır. Felsefe ve bilimde deneysel alanla ilişkilidir.

Tanım: Sonlu, sınırları bulunan; nicelik, zaman veya varlık bakımından başlangıç ve bitişe sahip olan şeyi ifade eder.

Tanım: Sorgulama, kabul edilmiş görünen bilgileri, inançları veya yargıları sistemli biçimde soruşturma sürecidir.

Tanım: Soru, bilinmeyeni açığa çıkarmak veya bilinenleri sınamak amacıyla yöneltilen düşünsel taleptir.

Tanım: Soyut, doğrudan duyularla algılanamayan, zihinsel ve kavramsal olarak var olan olguları ifade eder. Matematik, mantık ve metafizikte temel bir kategoridir.

Tanım: Soyutlama, nesnelerin veya durumların belirli özelliklerini ayırarak düşünsel olarak ele alma işlemidir.

Tanım: Sudur teorisi, varlığın Tanrı'dan iradi bir yaratma değil, zorunlu bir taşma yoluyla meydana geldiğini savunan görüştür.

Tanım: Şüpheci teizm, Tanrı'nın amaçlarının insan aklıyla tam kavranamayacağını savunan teistik yaklaşımdır.

Tanım: Süreç teizmi, Tanrı'nın evrenle karşılıklı etkileşim içinde ve süreçsel bir ilişki içinde olduğunu savunan teizmdir.

Tanım: Tanım, bir kavramın ne olduğunu, onu diğer kavramlardan ayıran özellikleriyle ifade etme girişimidir.

Tanım: Tanrıbilim, Tanrı’nın varlığı, nitelikleri, fiilleri ve insanla ilişkisini konu edinen sistematik düşünsel disiplindir.

Tanım: Tarih, geçmişte gerçekleşmiş insan etkinliklerini konu alan disiplin ve bilgi alanıdır.

Tanım: Tarihselcilik, düşünce ve metinlerin ancak ortaya çıktıkları tarihsel koşullar içinde anlaşılabileceğini savunan yaklaşımdır.

Tanım: Tasavvuf, insanın nefsini arındırarak hakikate ve ilahi yakınlığa ulaşmasını amaçlayan düşünce ve yaşayış yoludur.

Tanım: Tekamül, varlıkların veya süreçlerin aşamalı ve yönelimli biçimde olgunlaşmasını ifade eden kavramdır.

Tanım: Temel, bir düşünce veya yapının üzerine kurulduğu başlangıç noktasıdır.

Tanım: Temel ilke, bir düşünce sisteminin, kuramın veya uygulamanın üzerine inşa edildiği ana varsayım veya kuraldır.

Tanım: Temellendirme, bir iddia veya yargının dayandığı ilkeleri ve gerekçeleri açık biçimde ortaya koyma sürecidir.

Tanım: Teoloji, Tanrı, kutsal metinler ve inanç ilkelerini sistematik ve rasyonel bir biçimde inceleyen disiplindir.

Tanım: Teorik, pratik uygulamadan ziyade açıklama, anlama ve kavramsal çözümlemeye yönelik düşünsel faaliyetleri ifade eden kavramdır.

Tanım: Terim, belirli bir bilimsel ya da felsefi bağlamda özel ve teknik anlam taşıyan sözcüktür.

Tanım: Teselsül, bir nedenler zincirinin başlangıcı olmaksızın sonsuza kadar geri gitmesi durumunu ifade eder.

Tanım: Timokrasi, siyasal hakların servet veya onur ölçütüne göre belirlendiği yönetim biçimidir.

Tanım: Tin, bilinç, akıl ve özgürlüğün tarihsel süreç içinde kendini açığa vurmasını ifade eden felsefi kavramdır.

Tanım: Transandantal, deneyimi mümkün kılan zihinsel yapı ve koşulları ifade eden felsefi kavramdır.

Tanım: Transandent, duyusal deneyimin sınırlarını aşan ve deneyim yoluyla bilinemeyen varlık veya ilkeleri ifade eder.

Tanım: Tür, ortak nitelikleri paylaşan varlıkların oluşturduğu kavramsal veya doğal sınıflamayı ifade eder.

Tanım: Tutarlılık, bir düşünce veya sistem içinde çelişki bulunmaması durumudur.

Tanım: Us, insanın düşünme, kavrama, yargılama ve çıkarım yapma yetisini ifade eden zihinsel kapasitedir.

Tanım: Ütopya, gerçekleşmesi mümkün olmayan ya da tasarlanmış ideal toplum düzenini ifade eder.

Tanım: Vakıa, gerçekleşmiş ve belirli bir bağlam içinde meydana gelmiş olayı ifade eden kavramdır.

Tanım: Varlık felsefesi, var olmanın anlamını ve varlık türlerini konu edinen felsefe alanıdır.

Tanım: Varlık ve birlik, var olanların çokluğu ve çeşitliliğine rağmen, ontolojik düzeyde tek bir hakikate dayandığını savunan metafizik ilkeyi ifade eder.

Tanım: Varoluş, bir şeyin fiilen mevcut olması ve varlık alanında yer alması durumunu ifade eden felsefi kavramdır.

Tanım: Varoluşçuluk, insanın önce var olup sonra kendini eylemleriyle tanımladığını savunan felsefi akımdır.

Tanım: Varsayım, doğruluğu henüz gösterilmemiş olmakla birlikte düşünceyi ilerletmek amacıyla kabul edilen önermedir.

Tanım: Vicdan, bireyin kendi eylemlerini ahlaki ölçütlere göre değerlendirme yetisidir.

Tanım: Yargı, bir şey hakkında doğru ya da yanlış olabilecek bir hüküm bildiren zihinsel edimdir.

Tanım: Yeni Platoncular, Platon felsefesini metafizik ve mistik unsurlarla yeniden yorumlayan düşünürler topluluğudur.

Tanım: Yöntem, bir amaca ulaşmak veya bir problemi çözmek için izlenen sistemli yoldur.

Tanım: Yorum, bir metni, olayı veya düşünceyi belirli bir bağlam ve perspektif içinde anlamlandırma etkinliğidir.

Tanım: Zayıf agnostisizm, Tanrı’nın varlığı hakkında şu an için yeterli bilgiye sahip olunmadığını savunan, ancak ilkece bilinemezlik iddiasında bulunmayan epistemik tutumdur.

Tanım: Zihin, düşünme, algılama, hatırlama ve bilinç süreçlerinin gerçekleştiği bilişsel yapıdır.

Tanım: Zihinsel koşul, bir düşüncenin, algının veya bilginin ortaya çıkabilmesi için zihinde bulunması gereken ön şartları ifade eder.