Felsefe Sözlüğü

Tanım: Açıklama, bir olgunun nedenlerini, koşullarını veya işleyiş mekanizmasını ortaya koyma sürecidir.

Tanım: Alegori, soyut düşünce ve kavramların sembolik anlatım yoluyla somut bir hikâye içinde ifade edilmesidir.

Tanım: Anane, hadis ilminde bir rivayetin “falanca, falancadan rivayet etti” şeklinde aktarılmasını ifade eden teknik terimdir.

Tanım: Anlam, bir ifade, işaret veya düşüncenin neye gönderimde bulunduğunu ya da nasıl kavrandığını belirleyen içeriktir.

Tanım: Anlama, bir anlam içeriğini bağlamı içinde çözümleyerek kavrama sürecidir.

Tanım: Anlama-açıklama ayrımı, insan bilimleri ile doğa bilimleri arasındaki yöntem farkını ifade eder.

Tanım: Anlamlandırma, deneyim ve olgulara zihinsel ve kültürel çerçeveler içinde anlam yükleme sürecidir.

Tanım: Anlatı, olayların belirli bir düzen ve anlam çerçevesinde aktarılmasıdır.

Tanım: Bağlam, bir ifadenin, düşüncenin veya eylemin anlam kazandığı çevresel ve kavramsal çerçevedir.

Tanım: Bütün-parça ilişkisi, bir yapının anlamının hem bütün hem de parçalar üzerinden kurulmasını ifade eder.

Tanım: Eleştirel yorum, metni yalnızca anlamayı değil, varsayımlarını sorgulamayı da amaçlayan yorum biçimidir.

Tanım: Gelenek, inanç, değer ve uygulamaların kuşaklar boyunca aktarılmasıyla oluşan süreklilik yapısıdır.

Tanım: Hermeneutik, metinlerin ve anlamların yorumlanmasını konu alan felsefi yaklaşımdır.

Tanım: Hermeneutik daire, anlamanın parça ile bütün arasındaki karşılıklı ilişkiyle gerçekleştiğini ifade eder.

Tanım: Metin, anlamlı bir bütün oluşturan yazılı veya sözlü ifade dizisidir.

Tanım: Metinsel yorum, bir metnin dilsel ve anlamsal yapısının çözümlenmesi sürecidir.

Tanım: Modern, geleneksel yapılardan kopuşu, akılcılık, bireysellik ve ilerleme fikrini merkeze alan tarihsel ve düşünsel durumu ifade eder.

Tanım: Niyet, bir eylemin veya ifadenin arkasındaki amaç ve yönelimi ifade eder.

Tanım: Okur, metni yorumlayan ve anlam sürecini etkin biçimde kuran özne olarak kabul edilir.

Tanım: Ön-anlama, bir metni veya olguyu anlamaya başlamadan önce sahip olunan varsayım ve beklentiler bütünüdür.

Tanım: Önyargı, deneyimden önce oluşmuş ve anlamayı yönlendiren ön kabullerdir.

Tanım: Otorite, meşru kabul edilen ve itaat görmesi beklenen iktidar biçimidir.

Tanım: Rivayet, özellikle hadis ve tarih ilimlerinde bilginin isnad zinciriyle aktarılmasını ifade eden yöntem ve içeriktir.

Tanım: Tarihsel bağlam, bir olayın gerçekleştiği dönemin koşulları ve ilişkiler bütünüdür.

Tanım: Tarihsel yorum, bir metni veya olguyu kendi dönemsel koşulları içinde anlamayı amaçlayan yaklaşımdır.

Tanım: Yazar, bir metni üreten ve anlamın ilk bağlamını oluşturan özne olarak tanımlanır.

Tanım: Yorum, bir metni, olayı veya düşünceyi belirli bir bağlam ve perspektif içinde anlamlandırma etkinliğidir.

Tanım: Yorumlama, bir metnin, olayın veya olgunun anlamını bağlamı içinde açığa çıkarma sürecidir.