Felsefe Sözlüğü

Tanım: Açıklama, bir olgunun nedenlerini, koşullarını veya işleyiş mekanizmasını ortaya koyma sürecidir.

Tanım: Ampirizm, bilginin deney yoluyla elde edildiğini savunan epistemolojik yaklaşımdır.

Tanım: Anlam, bir ifade, işaret veya düşüncenin neye gönderimde bulunduğunu ya da nasıl kavrandığını belirleyen içeriktir.

Tanım: Bilim, yöntemli gözlem, deney ve akıl yürütme yoluyla bilgi üretme etkinliğidir.

Tanım: Bilimin sınırları, bilimsel yöntemin açıklama gücünün ulaşabildiği alanları ifade eder.

Tanım: Bilimsel açıklama türleri, olguların farklı yöntemsel çerçevelerle temellendirilme biçimleridir.

Tanım: Bilimsel bilgi, bilimsel yöntemle üretilmiş, sınanabilir ve eleştiriye açık bilgidir.

Tanım: Bilimsel devrim, hâkim paradigmanın yerini köklü biçimde yeni bir paradigmanın almasıdır.

Tanım: Bilimsel yöntem, bilimsel bilginin üretilmesinde kullanılan sistemli araştırma ve sınama sürecidir.

Tanım: Bilimsellik, bir bilginin bilimsel ölçütlere uygun olma niteliğidir.

Tanım: Darwinizm, türlerin zaman içinde doğal seçilim yoluyla evrimleştiğini savunan biyolojik kuramdır.

Tanım: Deney, belirli değişkenler kontrol edilerek yapılan sistemli sınama sürecidir.

Tanım: Deneycilik, bilginin temel kaynağının duyusal deneyim olduğunu savunan görüştür.

Tanım: Determinist, tüm olayların önceden belirlenmiş nedenlerle gerçekleştiğini savunan kişidir.

Tanım: Determinizm, evrende gerçekleşen her olayın zorunlu nedenler zinciriyle belirlendiğini savunan görüştür.

Tanım: Doğa yasası, doğada geçerli olan düzenli ve genellenebilir ilişkileri ifade eden bilimsel ilkedir.

Tanım: Doğrulama, bir önermenin gözlem, deney veya ampirik verilerle desteklenmesi sürecidir.

Tanım: Empirizm, bilginin temel kaynağının duyusal deneyim olduğunu savunan epistemolojik görüştür.

Tanım: Epistemik, bilgi, bilme ve gerekçelendirme ile ilgili olan her şeyi ifade eden sıfattır.

Tanım: Genellenebilirlik, bilimsel sonuçların benzer durumlara uygulanabilme kapasitesidir.

Tanım: Gözlem, olguların doğrudan ya da araçlar yoluyla sistemli biçimde incelenmesidir.

Tanım: Hipotez, bilimsel araştırma sürecinde test edilmek üzere ileri sürülen geçici ve sınanabilir önermedir.

Tanım: İlim, bir şeyin olduğu hâl üzere idrak edilmesini ifade eden bilgi türüdür. İslam felsefesi ve kelâmında ilim, hem insan bilgisi hem de Allah’ın ezelî ve kuşatıcı bilgisi bağlamında ele alınır.

Tanım: Kozmoloji, evrenin kökeni, yapısı ve işleyişini konu edinen disiplinler arası araştırma alanıdır.

Tanım: Kuantum, enerjinin ve maddenin en küçük kesikli birimlerle ifade edildiği fiziksel yaklaşımı ifade eder.

Tanım: Kuram, olgular arasındaki ilişkileri açıklamak, düzenlemek ve anlamlandırmak amacıyla oluşturulan sistemli kavramsal bütündür.

Tanım: Metafiziksel naturalizm, var olan her şeyin doğaya ait olduğunu ve doğaüstü hiçbir varlık ya da açıklamanın ontolojik olarak gerçek olmadığını savunan felsefî görüştür.

Tanım: Model, karmaşık bir sistemi veya olguyu açıklamak ve anlamak için kullanılan sadeleştirilmiş temsildir.

Tanım: Nedensellik, olaylar arasında neden ile sonuç şeklinde kurulan düzenli ve açıklayıcı ilişkiyi ifade eder.

Tanım: Nesnellik, bilgi üretiminde kişisel inanç ve duygulardan bağımsız olma ilkesidir.

Tanım: Ölçüm, bir niceliğin belirli bir ölçü birimiyle karşılaştırılarak sayısal olarak ifade edilmesidir.

Tanım: Öznellik, bilginin bireysel deneyim, algı ve bakış açısına bağlı olması durumudur.

Tanım: Paradigma, belirli bir dönemde bilimsel faaliyeti yönlendiren ortak kabuller ve yöntemler bütünüdür.

Tanım: Pozitivizm, geçerli bilginin yalnızca deney ve gözleme dayalı olabileceğini savunan yaklaşımdır.

Tanım: Rastlantı, belirli bir amaç ya da zorunlu neden olmaksızın gerçekleştiği düşünülen olayları ifade eden kavramdır.

Tanım: Schrödinger'in Kedisi, kuantum mekaniğinde gözlem yapılana kadar bir sistemin birden fazla durumda bulunabileceğini göstermek için tasarlanmış düşünce deneyidir.

Tanım: Tekrarlanabilirlik, bir deneyin aynı koşullarda aynı sonuçları verebilmesidir.

Tanım: Teleoloji, varlıkları ve süreçleri belirli bir amaç veya erek doğrultusunda açıklayan yaklaşımı ifade eder.

Tanım: Temsil, bir varlık ya da durumun başka bir varlık veya durum adına gösterilmesidir.

Tanım: Teori, gözlem ve deneylerden elde edilen verileri açıklayan, genelleyen ve öngörü sağlayan soyut bilimsel çerçevedir.

Tanım: Tümevarım, tekil gözlemlerden genel sonuçlara ulaşmayı amaçlayan çıkarım biçimidir.

Tanım: Yanlışlama, bir teori veya hipotezin deney ya da gözlemle hatalı olduğunun gösterilmesidir.

Tanım: Yanlışlanabilirlik, bir önermenin ilkece deneyimle çürütülebilir olma niteliğidir.

Tanım: Yasa, doğada veya olgular arasında düzenli ve genellenebilir ilişkileri ifade eden ilkedir.

Tanım: Zorunlu (doğalcı) ontoloji, varlığı doğa yasalarına indirgenmiş zorunlu ilişkiler bütünü olarak ele alan ontolojik yaklaşımdır.