Felsefe Sözlüğü

Tanım: Açıklama, bir olgunun nedenlerini, koşullarını veya işleyiş mekanizmasını ortaya koyma sürecidir.

Tanım: Aforoz, bir kişinin dini toplulukla olan bağının resmî olarak kesilmesini ifade eden yaptırımdır.

Tanım: Ahura Mazda, Zerdüştlük inancında evrenin yaratıcısı ve ahlaki düzenin kaynağı olan yüce ilahi varlıktır. Bilgelik, iyilik ve kozmik düzen Ahura Mazda’nın temel nitelikleri olarak kabul edilir.

Tanım: Akıl Çağı, insan aklının otorite ve gelenek karşısında temel bilgi ve değer kaynağı olarak kabul edildiği tarihsel düşünce dönemidir.

Tanım: Anakronizm, bir olgu veya düşünceyi ait olmadığı tarihsel bağlam içinde değerlendirme hatasıdır.

Tanım: Anane, hadis ilminde bir rivayetin “falanca, falancadan rivayet etti” şeklinde aktarılmasını ifade eden teknik terimdir.

Tanım: Anlama, bir anlam içeriğini bağlamı içinde çözümleyerek kavrama sürecidir.

Tanım: Anlamlandırma, deneyim ve olgulara zihinsel ve kültürel çerçeveler içinde anlam yükleme sürecidir.

Tanım: Anlatı, olayların belirli bir düzen ve anlam çerçevesinde aktarılmasıdır.

Tanım: Apolojistler, belirli bir inanç veya öğretiyi eleştirilere karşı sistemli biçimde savunan düşünürlerdir.

Tanım: Arşiv, belgelerin sistemli biçimde saklandığı ve korunduğu yerdir.

Tanım: Aydınlanma, aklın otorite ve gelenek karşısında temel ölçüt kabul edildiği düşünsel ve tarihsel dönemdir.

Tanım: Aydınlanmacılık, aklı, eleştirel düşünceyi ve bilimi insanın özgürleşmesinin temel aracı olarak gören düşünsel harekettir.

Tanım: Belge, geçmişe dair bilgi içeren yazılı veya maddi kayıttır.

Tanım: Birincil kaynak, tarihsel olayın gerçekleştiği dönemde üretilmiş doğrudan belge ve tanıklıklardır.

Tanım: Çağ, tarihsel gelişimde belirgin niteliklerle ayrılan geniş zaman dilimidir.

Tanım: Cumhuriyet, egemenliğin halka ait olduğu ve yöneticilerin seçimle belirlendiği yönetim biçimidir.

Tanım: Didaktizm, düşünce veya sanat eserlerinde öğretme ve yönlendirme amacının öne çıkmasını ifade eden yaklaşımdır.

Tanım: Dilsel değişim, bir dilin zaman içinde geçirdiği yapısal ve anlamsal dönüşümlerdir.

Tanım: Dönem, belirli özelliklerle ayrılan zaman dilimidir.

Tanım: Engizisyon, Orta Çağ’da kilise tarafından sapkınlıkla mücadele amacıyla kurulan dini yargı sistemini ifade eder.

Tanım: Feodal, toprak mülkiyeti ve kişisel bağlılık ilişkilerine dayalı toplumsal ve siyasal yapıyı ifade eder.

Tanım: Geçmiş, şimdiki zamandan önce gerçekleşmiş olaylar bütünüdür.

Tanım: İkincil kaynak, birincil kaynaklara dayanarak sonradan oluşturulmuş yorum ve analizlerdir.

Tanım: Kaynak, tarihsel bilgi üretiminde kullanılan belge ve verilerin tümüdür.

Tanım: Kopuş, tarihsel süreçte sürekliliğin bozulduğu ani değişim durumudur.

Tanım: Kronoloji, olayların gerçekleşme zamanlarına göre sıralanmasını konu alan yöntemdir.

Tanım: Modernizm, akıl, bilim, ilerleme ve evrensel doğrulara duyulan güveni merkeze alan düşünsel ve kültürel yönelimdir.

Tanım: Monarşi, siyasal iktidarın tek bir kişi veya hanedan tarafından sürdürüldüğü yönetim biçimidir.

Tanım: Nedensellik, olaylar arasında neden ile sonuç şeklinde kurulan düzenli ve açıklayıcı ilişkiyi ifade eder.

Tanım: Objektiflik, yargı ve değerlendirmelerde kişisel etkilerden bağımsız olma ilkesidir.

Tanım: Olay, belirli bir zaman ve mekânda meydana gelen, değişim yaratan durumdur.

Tanım: Olgu, gerçekleşmiş, belirli bir durumda var olan ve doğrulanabilir nitelik taşıyan durum veya olaydır.

Tanım: Öznel yorum, olayların kişisel bakış açısıyla değerlendirilmesidir.

Tanım: Pandora'nın Kutusu, insan merakının kontrolsüz biçimde sonuç doğurmasını ve kötülüğün dünyaya yayılışını simgeleyen mitolojik anlatıdır.

Tanım: Panteon, belirli bir kültür veya inanç sistemindeki tanrıların bütününü ifade eder.

Tanım: Parlamento, halkı temsilen yasa yapma yetkisine sahip olan siyasal kurumu ifade eden kavramdır.

Tanım: Politeizm, evrenin birden fazla tanrı tarafından yönetildiğini savunan inanç sistemidir.

Tanım: Postmodernizm, evrensel doğrulara, ilerleme anlatılarına ve mutlak temellere yönelik eleştirel yaklaşımı ifade eder.

Tanım: Reform, mevcut bir yapının köklü ancak tamamen yıkıcı olmayan biçimde yeniden düzenlenmesidir.

Tanım: Rivayet, özellikle hadis ve tarih ilimlerinde bilginin isnad zinciriyle aktarılmasını ifade eden yöntem ve içeriktir.

Tanım: Romantizm, akılcı ve mekanik dünya görüşüne karşı duygu, hayal gücü ve bireyselliği öne çıkaran düşünsel ve sanatsal akımdır.

Tanım: Rönesans, Orta Çağ sonrası Avrupa’da antik düşüncenin yeniden canlanmasıyla ortaya çıkan kültürel ve felsefi dönüşüm dönemidir.

Tanım: Tanıklık, bir olaya doğrudan şahit olan kişinin aktardığı bilgi ve anlatımdır.

Tanım: Tarih, geçmişte gerçekleşmiş insan etkinliklerini konu alan disiplin ve bilgi alanıdır.

Tanım: Tarih yazımı, geçmişin belirli yöntem ve yaklaşımlarla yazılı hâle getirilmesidir.

Tanım: Tarihsel bağlam, bir olayın gerçekleştiği dönemin koşulları ve ilişkiler bütünüdür.

Tanım: Tarihsel yorum, bir metni veya olguyu kendi dönemsel koşulları içinde anlamayı amaçlayan yaklaşımdır.

Tanım: Zaman, olayların ardışıklığını, değişimi ve sürekliliği mümkün kılan boyuttur.

Tanım: Zamanın ruhu, belirli bir tarihsel dönemin egemen düşünce tarzlarını, değerlerini ve zihinsel yönelimlerini ifade eden kavramdır.