Felsefe Sözlüğü

Tanım: Adet, birey veya toplum tarafından süreklilik kazanmış davranış biçimidir.

Tanım: Anane, hadis ilminde bir rivayetin “falanca, falancadan rivayet etti” şeklinde aktarılmasını ifade eden teknik terimdir.

Tanım: Anomi, toplumsal normların etkisini kaybettiği ve bireylerin yönsüzleştiği durumdur.

Tanım: Avam, eğitim ve ayrıcalık bakımından seçkin olmayan geniş halk kesimini ifade eder.

Tanım: Ayin, dini veya kutsal anlam taşıyan sembolik ve düzenli uygulamalardır.

Tanım: Birey, toplumsal yapı içinde yer alan tekil insan varlığıdır.

Tanım: Bürokrasi, kurallara dayalı, hiyerarşik ve yazılı işleyişe sahip yönetim sistemidir.

Tanım: Cemaat, ortak inanç, amaç veya değerler etrafında bir araya gelen insan topluluğudur.

Tanım: Cemiyet, ortak kurallar ve ilişkiler çerçevesinde örgütlenmiş insan topluluğudur.

Tanım: Değer, bir şeyin tercih edilmesini, önemsenmesini veya amaç olarak görülmesini sağlayan ölçüttür.

Tanım: Demokrasi, siyasal iktidarın kaynağının halk olduğu yönetim biçimidir.

Tanım: Destan, bir toplumun tarihsel ve kahramanlık anlatılarını içeren epik eserdir.

Tanım: Dünyevileşme, birey ve toplumun anlam, değer ve amaçlarını aşkın olandan ziyade dünya merkezli referanslarla kurması sürecidir.

Tanım: Efsane, tarihsel bir kişi veya olaya dayanan halk anlatısıdır.

Tanım: Eleştirel teori, toplumsal yapıları iktidar, ideoloji ve tahakküm ilişkileri açısından sorgulayan düşünce geleneğidir.

Tanım: Emperyalizm, bir devletin başka toplumlar üzerinde siyasal, ekonomik veya kültürel egemenlik kurmasıdır.

Tanım: Eşitlik, bireylerin temel hak ve değerler bakımından ayrım gözetilmeksizin ele alınmasıdır.

Tanım: Eşitsizlik, bireyler veya gruplar arasında kaynak ve haklara erişimdeki dengesizliktir.

Tanım: Feminizm, toplumsal cinsiyet temelli eşitsizlikleri eleştiren ve eşitliği savunan düşünsel ve siyasal harekettir.

Tanım: Gelenek, inanç, değer ve uygulamaların kuşaklar boyunca aktarılmasıyla oluşan süreklilik yapısıdır.

Tanım: Geleneksel, geçmişten devralınmış değer ve pratiklere dayanan yaklaşımı ifade eder.

Tanım: Grup, belirli bir etkileşim ve aidiyet içinde bulunan bireyler topluluğudur.

Tanım: Havass, bilgi, güç veya statü bakımından toplumun seçkin kesimini ifade eder.

Tanım: İdeoloji, toplumsal ve siyasal gerçekliği açıklayan, yönlendiren bütünlüklü düşünce sistemidir.

Tanım: İktidar, bireylerin veya kurumların başkalarının davranışlarını yönlendirme, biçimlendirme veya belirleme gücüdür.

Tanım: Kapital, üretim sürecinde değer üretmek amacıyla kullanılan maddi ve mali birikimi ifade eder.

Tanım: Kapitalist, üretim araçlarına sahip olan ve sermayesini kâr amacıyla kullanan kişi veya sınıftır.

Tanım: Kapitalizm, üretim araçlarının özel mülkiyete dayandığı ekonomik ve toplumsal sistemdir.

Tanım: Karizmatik lider, otoritesini yasal kurallardan veya gelenekten değil, kişisel etkileyiciliğinden alan lider tipidir.

Tanım: Kolektif, bireylerin tek tek değil, ortak bir bütün olarak hareket etmesini veya değerlendirilmesini ifade eden kavramdır.

Tanım: Kolektif bilinç, bir toplumu oluşturan ortak inanç, değer ve normların bütünü olarak tanımlanır.

Tanım: Kolektif davranış, belirli bir yapıdan bağımsız olarak bireylerin grup halinde sergilediği ortak davranış biçimleridir.

Tanım: Kolonyalizm, bir toplumun başka bir toplumu doğrudan siyasal ve ekonomik denetim altına almasıdır.

Tanım: Komünizm, sınıfsız ve devletsiz bir toplum hedefleyen siyasal ve ekonomik öğretidir.

Tanım: Konstrüktivizm, bilginin özne ile dünya arasındaki etkileşimde aktif olarak kurulduğunu savunan yaklaşımdır.

Tanım: Kült, genellikle karizmatik bir figür etrafında şekillenen, kapalı ve mutlak bağlılık isteyen inanç veya düşünce topluluğudur.

Tanım: Kültür, insan topluluklarının ürettiği anlamlar, değerler, pratikler ve semboller bütünüdür.

Tanım: Kültürel çalışmalar, kültürü iktidar, ideoloji ve kimlik ilişkileri bağlamında inceleyen disiplinlerarası alandır.

Tanım: Kurum, toplumda belirli ihtiyaçları karşılamak üzere oluşmuş, yerleşik ve düzenleyici yapılardır.

Tanım: Liberalizm, bireysel özgürlükleri ve hukuki eşitliği merkeze alan siyasal düşünce akımıdır.

Tanım: Marksist, Marksizm’in tarih, toplum ve ekonomi anlayışını benimseyen düşünür veya siyasal özneyi ifade eder.

Tanım: Marksizm, toplumsal değişimi üretim ilişkileri, sınıf mücadelesi ve tarihsel materyalizm temelinde açıklayan felsefi ve siyasal teoridir.

Tanım: Merkezi devlet, siyasal ve idarî yetkilerin tek bir merkezde toplandığı, yerel birimlerin sınırlı özerkliğe sahip olduğu devlet modelidir.

Tanım: Millet, ortak tarih, kültür, dil veya bilinç etrafında kendini bir birlik olarak algılayan insan topluluğudur.

Tanım: Milliyetçilik, ulusal kimliği ve ortak aidiyeti merkeze alan siyasal ideolojidir.

Tanım: Mit, evreni ve insanı açıklamaya çalışan sembolik ve kutsal anlatıdır.

Tanım: Mitoloji, toplumların kutsal, sembolik ve açıklayıcı anlatılarını inceleyen alanıdır.

Tanım: Modernite, akıl, bilim ve bireysellik merkezli toplumsal ve düşünsel dönüşümü ifade eden kavramdır.

Tanım: Modernleşme, toplumların ekonomik, kültürel ve siyasal alanlarda çağdaşlaşma sürecidir.

Tanım: Norm, davranışları, yargıları ve toplumsal beklentileri düzenleyen kabul edilmiş ölçüttür.

Tanım: Oklokrasi, halkın akıl ve hukuk dışı biçimde yönetimi ele aldığı yozlaşmış yönetim türüdür.

Tanım: Olgusal (sosyal) ontoloji, toplumsal olguların varlık statüsünü ve oluşum biçimlerini inceleyen ontolojik yaklaşımdır.

Tanım: Otorite, meşru kabul edilen ve itaat görmesi beklenen iktidar biçimidir.

Tanım: Panoptikon, bireylerin sürekli gözetlenebileceği varsayımıyla davranışlarını disipline etmelerini sağlayan iktidar modelidir.

Tanım: Postkolonyalizm, sömürgecilik sonrası toplumsal, kültürel ve düşünsel etkileri inceleyen yaklaşımdır.

Tanım: Rol, bireyin sahip olduğu statüye bağlı olarak toplumun ondan beklediği davranışlar bütünüdür.

Tanım: Sekülerizm, toplumsal düzenin ve kamusal alanın dinî referanslardan bağımsız olarak yapılandırılmasını savunan düşünce biçimidir.

Tanım: Sınıf, toplumda benzer ekonomik ve sosyal koşullara sahip bireylerin oluşturduğu gruptur.

Tanım: Sömürü, bir grubun emeğinin ya da kaynaklarının başka bir grup tarafından adaletsiz biçimde kullanılmasıdır.

Tanım: Sosyal adalet, toplumsal kaynakların, fırsatların ve yükümlülüklerin adil biçimde dağıtılmasını ifade eden ilkedir.

Tanım: Sosyal olgu, bireylerin dışında var olan ve onları etkileyen toplumsal gerçekliktir.

Tanım: Sosyal yapı, toplumdaki rollerin, kurumların ve ilişkilerin oluşturduğu düzenli bütündür.

Tanım: Sosyalizm, üretim araçlarının toplumsal mülkiyetini savunan siyasal ve ekonomik görüştür.

Tanım: Sosyoloji, toplumsal yapıların ve ilişkilerin bilimsel incelemesidir.

Tanım: Statü, bireyin toplum içindeki saygınlık, konum ve haklar bakımından sahip olduğu yeridir.

Tanım: Statüko, mevcut güç ilişkilerinin ve düzenin korunması durumudur.

Tanım: Tabakalaşma, toplumun hiyerarşik katmanlar halinde örgütlenmesidir.

Tanım: Tarikat, belirli bir manevî öğretinin ve pratiğin takip edildiği tasavvufi örgütlenme biçimidir.

Tanım: Topluluk, ortak değerler ve ilişkiler etrafında bir araya gelen bireyler bütünüdür.

Tanım: Toplum, belirli kurallar ve ilişkiler çerçevesinde bir arada yaşayan bireyler topluluğudur.

Tanım: Toplumsal cinsiyet, kadınlık ve erkekliğe yüklenen toplumsal roller, beklentiler ve anlamlar bütünüdür.

Tanım: Toplumsal değişim, toplumun yapısında ve ilişkilerinde zamanla meydana gelen dönüşümlerdir.

Tanım: Toplumsal gerçeklik, toplum tarafından üretilen ve paylaşılan anlamlar bütünüdür.

Tanım: Toplumsal hareket, ortak bir amaç doğrultusunda örgütlenen kolektif eylemler bütünüdür.

Tanım: Toplumsal süreç, toplumda zaman içinde gelişen etkileşim ve değişim dizileridir.

Tanım: Töre, bir toplumda geleneksel olarak kabul edilmiş davranış kuralları bütünüdür.

Tanım: Ulus, modern dönemde ortak kimlik ve siyasal bilinç etrafında tanımlanan toplumsal birliktir.

Tanım: Uyum, bireyin çevresiyle dengeli ve tutarlı bir ilişki kurması durumudur.

Tanım: Yabancılaşma, insanın emeğine, kendisine veya toplumsal dünyaya karşı anlam ve aidiyet kaybı yaşamasıdır.