Felsefe Sözlüğü

Tanım: Akıl Çağı, insan aklının otorite ve gelenek karşısında temel bilgi ve değer kaynağı olarak kabul edildiği tarihsel düşünce dönemidir.

Tanım: Altyapı, bir toplumun üretim biçimi ve ekonomik ilişkilerinden oluşan temel yapıyı ifade eden kavramdır.

Tanım: Anakronizm, bir olgu veya düşünceyi ait olmadığı tarihsel bağlam içinde değerlendirme hatasıdır.

Tanım: Anlam, bir ifade, işaret veya düşüncenin neye gönderimde bulunduğunu ya da nasıl kavrandığını belirleyen içeriktir.

Tanım: Anlama, bir anlam içeriğini bağlamı içinde çözümleyerek kavrama sürecidir.

Tanım: Aydınlanma, aklın otorite ve gelenek karşısında temel ölçüt kabul edildiği düşünsel ve tarihsel dönemdir.

Tanım: Değişim, bir varlığın veya durumun zaman içinde farklı bir hale gelmesi sürecidir.

Tanım: Destan, bir toplumun tarihsel ve kahramanlık anlatılarını içeren epik eserdir.

Tanım: Distopya, baskıcı, adaletsiz veya insanlık dışı bir toplumsal düzen tasviridir.

Tanım: Diyalektik, düşüncenin ve gerçekliğin karşıtlıklar, çelişkiler ve aşılmalar yoluyla geliştiğini savunan felsefi yöntemdir.

Tanım: Döngüsel tarih, tarihsel olayların doğrusal ilerlemeden ziyade tekrar eden evreler halinde gerçekleştiğini savunan tarih anlayışıdır.

Tanım: Efsane, tarihsel bir kişi veya olaya dayanan halk anlatısıdır.

Tanım: Ekol, ortak yöntem, yaklaşım veya düşünce etrafında şekillenen entelektüel topluluğu ifade eder.

Tanım: Feodal, toprak mülkiyeti ve kişisel bağlılık ilişkilerine dayalı toplumsal ve siyasal yapıyı ifade eder.

Tanım: Geleneksel, geçmişten devralınmış değer ve pratiklere dayanan yaklaşımı ifade eder.

Tanım: Gerileme, toplumsal veya kültürel gelişmenin önceki bir düzeyin altına düşmesi durumudur.

Tanım: Hümanizm, insanı merkeze alan ve insan aklını temel alan düşünce akımıdır.

Tanım: İdol, mutlaklaştırılan ve sorgulanmadan yüceltilen nesne veya kişidir.

Tanım: İlerleme, insanlığın tarihsel süreçte bilgi, teknik veya ahlak bakımından geliştiği düşüncesidir.

Tanım: İlerlemeci tarih, insanlık tarihinin bilgi, ahlak veya özgürlük açısından sürekli ileriye doğru geliştiğini savunan tarih anlayışıdır.

Tanım: Kinizm, toplumsal yapaylıkları reddeden ve sade yaşamı savunan felsefi akımdır.

Tanım: Kronoloji, olayların gerçekleşme zamanlarına göre sıralanmasını konu alan yöntemdir.

Tanım: Meta-anlatı, tarih, toplum ve bilgiyi açıklamayı amaçlayan kapsayıcı ve evrensel anlatı yapılarıdır.

Tanım: Mit, evreni ve insanı açıklamaya çalışan sembolik ve kutsal anlatıdır.

Tanım: Mitoloji, toplumların kutsal, sembolik ve açıklayıcı anlatılarını inceleyen alanıdır.

Tanım: Modern, geleneksel yapılardan kopuşu, akılcılık, bireysellik ve ilerleme fikrini merkeze alan tarihsel ve düşünsel durumu ifade eder.

Tanım: Nedensellik, olaylar arasında neden ile sonuç şeklinde kurulan düzenli ve açıklayıcı ilişkiyi ifade eder.

Tanım: Olay, belirli bir zaman ve mekânda meydana gelen, değişim yaratan durumdur.

Tanım: Olgu, gerçekleşmiş, belirli bir durumda var olan ve doğrulanabilir nitelik taşıyan durum veya olaydır.

Tanım: Özne, bilen, algılayan ve deneyimleyen bilinç sahibi varlıktır.

Tanım: Pandora'nın Kutusu, insan merakının kontrolsüz biçimde sonuç doğurmasını ve kötülüğün dünyaya yayılışını simgeleyen mitolojik anlatıdır.

Tanım: Saltanat, siyasal iktidarın hanedan yoluyla devredildiği yönetim biçimidir.

Tanım: Süreç, zaman içinde aşamalı olarak gerçekleşen değişim ve oluşlar bütünüdür.

Tanım: Süreklilik, bir varlığın ya da sürecin kesintiye uğramadan devam etmesi durumudur.

Tanım: Tarih, geçmişte gerçekleşmiş insan etkinliklerini konu alan disiplin ve bilgi alanıdır.

Tanım: Tarih bilinci, geçmişi anlama, yorumlama ve bugüne anlamlı biçimde bağlama yetisidir.

Tanım: Tarih yazımı, geçmişin belirli yöntem ve yaklaşımlarla yazılı hâle getirilmesidir.

Tanım: Tarihin yönü, tarihsel sürecin belirli bir amaca, ilerlemeye veya döngüye sahip olup olmadığına ilişkin felsefi sorudur.

Tanım: Tarihsel, bir olgunun belirli bir zaman ve bağlam içinde değerlendirilmesini ifade eden niteliktir.

Tanım: Tarihsel anlam, geçmiş olayların güncel yorumlar aracılığıyla kazandığı anlam boyutudur.

Tanım: Tarihsel materyalizm, toplumsal ve tarihsel gelişmeleri maddi üretim ilişkileri temelinde açıklayan yaklaşımdır.

Tanım: Tarihsel neden, belirli bir tarihsel olayın ortaya çıkmasına katkı sağlayan etkenler bütünüdür.

Tanım: Tarihsel olay, geçmişte gerçekleşmiş ve tarihsel anlam atfedilen olaydır.

Tanım: Tarihsel perspektif, olayları ve düşünceleri kendi dönemlerinin sosyal, siyasal ve kültürel koşulları içinde değerlendirme yaklaşımıdır.

Tanım: Tarihsel zaman, insan eylemleri ve anlamlandırmalarıyla şekillenen zaman anlayışıdır.

Tanım: Tarihselcilik, düşünce ve metinlerin ancak ortaya çıktıkları tarihsel koşullar içinde anlaşılabileceğini savunan yaklaşımdır.

Tanım: Tebaa, siyasal iktidara bağlı olan ancak yönetime katılma hakkı bulunmayan kişi veya topluluktur.

Tanım: Toplum, belirli kurallar ve ilişkiler çerçevesinde bir arada yaşayan bireyler topluluğudur.

Tanım: Üstyapı, bir toplumda hukuk, siyaset, din ve kültür gibi kurumları ifade eden kavramdır.

Tanım: Ütopya, gerçekleşmesi mümkün olmayan ya da tasarlanmış ideal toplum düzenini ifade eder.

Tanım: Vakıa, gerçekleşmiş ve belirli bir bağlam içinde meydana gelmiş olayı ifade eden kavramdır.

Tanım: Yorumlama, bir metnin, olayın veya olgunun anlamını bağlamı içinde açığa çıkarma sürecidir.

Tanım: Zaman, olayların ardışıklığını, değişimi ve sürekliliği mümkün kılan boyuttur.

Tanım: Zamanın ruhu, belirli bir tarihsel dönemin egemen düşünce tarzlarını, değerlerini ve zihinsel yönelimlerini ifade eden kavramdır.