Felsefe Sözlüğü

Tanım: Adalet, hakların ve yükümlülüklerin eşitlik ve hakkaniyet ilkesine göre dağıtılmasıdır.

Tanım: Af, yapılan bir hataya karşı ceza vermekten bilinçli olarak vazgeçmeyi ifade eder. İslam ahlakında af, hem ilahi bir sıfat hem de insan için ahlaki bir erdem olarak kabul edilir.

Tanım: Aristokrasi, yönetimin erdemli ve yetkin azınlık tarafından yürütülmesi gerektiğini savunan yönetim biçimidir.

Tanım: Birey, toplumsal yapı içinde yer alan tekil insan varlığıdır.

Tanım: Ceza, hukuka aykırı bir fiil işleyen kişiye devlet tarafından uygulanan yaptırım türüdür.

Tanım: Cumhuriyet, egemenliğin halka ait olduğu ve yöneticilerin seçimle belirlendiği yönetim biçimidir.

Tanım: Diktatör, siyasal iktidarı sınırsız ve denetimsiz biçimde kullanan yönetici figürdür.

Tanım: Diktatörlük, yürütme, yasama ve çoğu zaman yargı yetkisinin tek bir kişi veya dar bir kadroda toplandığı yönetim biçimidir.

Tanım: Doğa durumu, toplumsal ve siyasal düzen kurulmadan önceki varsayımsal insan durumunu ifade eder.

Tanım: Doğal hukuk, insan doğasından veya akıldan türeyen evrensel hukuk ilkelerini savunan yaklaşımdır.

Tanım: Federalizm, siyasal yetkinin merkez ile yerel birimler arasında anayasal olarak paylaştırıldığı yönetim sistemidir.

Tanım: Geçerlilik, öncüller doğru kabul edildiğinde sonucun zorunlu olarak çıkması durumudur.

Tanım: Güçler ayrılığı, yasama, yürütme ve yargı yetkilerinin farklı organlara dağıtılması ilkesidir.

Tanım: Hak, bireyin hukuk ve ahlak tarafından tanınan meşru talep ve yetkileridir.

Tanım: Hakkaniyet, hukukun soyut ve genel kurallarının somut durumlarda adil biçimde uygulanmasını amaçlayan ilkedir.

Tanım: Haram, İslam hukukunda yapılması kesin olarak yasaklanan fiil ve davranışları ifade eder. Haramlar, bireysel ve toplumsal zararları önlemeye yönelik ilahi sınırlardır.

Tanım: Helal, İslam hukukunda yapılmasına izin verilen, dinen yasaklanmamış fiil ve davranışları ifade eder. Helal alan, insanın meşru tasarruf ve özgürlük sahasını oluşturur.

Tanım: Hukuk, bir toplumda davranışları düzenleyen ve yaptırımlarla desteklenen normlar bütünüdür.

Tanım: Hukuk düzeni, bir toplumda geçerli olan hukuk normlarının oluşturduğu sistemli bütündür.

Tanım: Hukuk normu, davranışları düzenleyen ve yaptırımlarla desteklenen bağlayıcı kuraldır.

Tanım: Hukuksallık, bir eylemin, kararın veya düzenlemenin yürürlükteki hukuk normlarına uygun olması durumudur.

Tanım: Hukuk–ahlak ilişkisi, hukuki normların ahlaki değerlerle olan bağını inceleyen felsefi problem alanıdır.

Tanım: Hukuk–siyaset ilişkisi, hukukun siyasal iktidarla olan karşılıklı etkileşimini konu edinen alandır.

Tanım: Hükümet, devletin yürütme yetkisini kullanan siyasal organıdır.

Tanım: Kategorik imperatif, ahlaki eylemlerin koşullara bağlı olmaksızın evrensel ve zorunlu ilkelere dayanması gerektiğini savunan Kantçı ahlak ilkesidir.

Tanım: Kural, belirli bir davranışı emreden, yasaklayan veya yönlendiren normdur.

Tanım: Kusur, hukuka aykırı bir fiilin failine iradi olarak yüklenebilir olması durumudur.

Tanım: Laiklik, devletin dinî inançlar karşısında tarafsız olması ve siyasal otoritenin dinî otoriteden ayrılması ilkesidir.

Tanım: Meclis, halkı temsil eden ve yasama yetkisini kullanan siyasal organdır.

Tanım: Meşruiyet, bir iktidarın veya kuralın haklı ve kabul edilebilir sayılması durumudur.

Tanım: Monarşi, siyasal iktidarın tek bir kişi veya hanedan tarafından sürdürüldüğü yönetim biçimidir.

Tanım: Norm, davranışları, yargıları ve toplumsal beklentileri düzenleyen kabul edilmiş ölçüttür.

Tanım: Ödev, bireyin ahlaki veya hukuki olarak yerine getirmesi gereken yükümlülüktür.

Tanım: Oligarşi, siyasal gücün küçük ve ayrıcalıklı bir azınlığın elinde toplandığı yönetim biçimidir.

Tanım: Otokrasi, siyasal iktidarın denetimsiz biçimde tek bir yönetici tarafından kullanıldığı sistemdir.

Tanım: Pozitif hukuk, belirli bir toplumda geçerli olan yazılı ve yazısız hukuk kurallarının bütünüdür.

Tanım: Sorumluluk, bireyin eylemlerinin ahlaki veya hukuki sonuçlarını üstlenebilme durumudur.

Tanım: Timokrasi, siyasal hakların servet veya onur ölçütüne göre belirlendiği yönetim biçimidir.

Tanım: Tiranlık, siyasal iktidarın hukuki ve ahlaki sınırlar gözetilmeksizin zor ve baskı yoluyla kullanıldığı yönetim biçimidir.

Tanım: Toplum, belirli kurallar ve ilişkiler çerçevesinde bir arada yaşayan bireyler topluluğudur.

Tanım: Yaptırım, hukuk kurallarına aykırı davranışlara karşı hukuk düzeni tarafından öngörülen zorlayıcı tepkidir.

Tanım: Yasama, genel ve bağlayıcı hukuk kurallarını oluşturma yetkisini ifade eder.

Tanım: Yükümlülük, bireyin hukuk veya ahlak gereği yerine getirmek zorunda olduğu sorumluluklardır.

Tanım: Yurttaş, bir siyasal topluluğun üyesi olarak hak ve sorumluluklara sahip bireydir.

Tanım: Yürütme, yasama tarafından çıkarılan kuralların uygulanmasını sağlayan siyasal erkidir.