Yaptırım
Tanım
Yaptırım, hukuk kurallarına aykırı davranışlara karşı hukuk düzeni tarafından öngörülen zorlayıcı tepkidir.
Cümle
“Yaptırım, hukuku ahlaktan ayıran temel unsurdur.”
Bağlam
- Hukuk felsefesinde norm ile zorlama ilişkisi bağlamında ele alınır.
- Pozitif hukukta kuralların bağlayıcılığını sağlayan unsur olarak değerlendirilir.
- Ahlak–hukuk ayrımının temel göstergelerinden biri olarak kullanılır.
Kapsam ve Sınırlar
- Her norm yaptırım içermez.
- Yaptırımın varlığı adaletin sağlandığını garanti etmez.
Kullanım Örnekleri
- Para cezası
- Hapis cezası
- İdari yaptırımlar
Yanlış Kullanımlar
- Her olumsuz sonucu yaptırım olarak adlandırmak
- Toplumsal tepkiyi hukuki yaptırımla karıştırmak
Anlam Dönüşümü
- Geleneksel toplumlarda sosyal dışlama biçimindeyken
- Modern hukukta kurumsal ve sistematik bir anlam kazanmıştır.
Kavram Kökeni
- Türkçe: yapmak
- Zorlayıcı karşılık anlamı
Disiplinlere Göre Kullanım
Yaptırım, hukuk normlarının bağlayıcılığını sağlayan zorlayıcı unsur olarak norm–zorlama ilişkisi bağlamında ele alınır.
Yaptırım, kurallara uyulmaması hâlinde devlet gücüyle uygulanan kurumsal karşılıkları ifade eder.
Filozoflar Arası Kullanım Farkı
Yaptırımı hukuku ahlaktan ayıran temel unsur olarak görmüş, hukuku yaptırımla desteklenen normlar sistemi şeklinde tanımlamıştır.
Yaptırımı hukukun tek belirleyici unsuru olarak görmeyerek, kuralların içselleştirilmesi ve kabul boyutunu vurgulamıştır.