Felsefe Sözlüğü

Tanım: Adalet, hakların ve yükümlülüklerin eşitlik ve hakkaniyet ilkesine göre dağıtılmasıdır.

Tanım: Anarşizm, her türlü zorlayıcı otoriteyi reddeden siyasal düşünce akımıdır.

Tanım: Anlama, bir anlam içeriğini bağlamı içinde çözümleyerek kavrama sürecidir.

Tanım: Apolitik, siyasal süreçlere, ideolojilere veya kamusal karar mekanizmalarına bilinçli olarak mesafeli durma tutumunu ifade eder.

Tanım: Aristokrasi, yönetimin erdemli ve yetkin azınlık tarafından yürütülmesi gerektiğini savunan yönetim biçimidir.

Tanım: Bağlam, bir ifadenin, düşüncenin veya eylemin anlam kazandığı çevresel ve kavramsal çerçevedir.

Tanım: Birey, toplumsal yapı içinde yer alan tekil insan varlığıdır.

Tanım: Bürokrasi, kurallara dayalı, hiyerarşik ve yazılı işleyişe sahip yönetim sistemidir.

Tanım: Cumhuriyet, egemenliğin halka ait olduğu ve yöneticilerin seçimle belirlendiği yönetim biçimidir.

Tanım: Demokrasi, siyasal iktidarın kaynağının halk olduğu yönetim biçimidir.

Tanım: Devlet, belirli bir toprak üzerinde egemenlik kuran siyasal örgütlenmedir.

Tanım: Diktatör, siyasal iktidarı sınırsız ve denetimsiz biçimde kullanan yönetici figürdür.

Tanım: Diktatörlük, yürütme, yasama ve çoğu zaman yargı yetkisinin tek bir kişi veya dar bir kadroda toplandığı yönetim biçimidir.

Tanım: Direniş, bireylerin ya da toplulukların haksız, baskıcı veya meşru görülmeyen bir otoriteye karşı bilinçli biçimde karşı koymasıdır.

Tanım: Distopya, baskıcı, adaletsiz veya insanlık dışı bir toplumsal düzen tasviridir.

Tanım: Doğa durumu, toplumsal ve siyasal düzen kurulmadan önceki varsayımsal insan durumunu ifade eder.

Tanım: Egemenlik, bir siyasal otoritenin en üstün ve bağımsız yetkiye sahip olmasıdır.

Tanım: Emek, belirli bir amaç doğrultusunda harcanan fiziksel veya zihinsel insan etkinliğini ifade eden temel toplumsal ve iktisadi kavramdır.

Tanım: Emperyalizm, bir devletin başka toplumlar üzerinde siyasal, ekonomik veya kültürel egemenlik kurmasıdır.

Tanım: Eşitlik, bireylerin temel hak ve değerler bakımından ayrım gözetilmeksizin ele alınmasıdır.

Tanım: Faşizm, aşırı milliyetçi ve otoriter bir siyasal ideolojidir.

Tanım: Federalizm, siyasal yetkinin merkez ile yerel birimler arasında anayasal olarak paylaştırıldığı yönetim sistemidir.

Tanım: Feminizm, toplumsal cinsiyet temelli eşitsizlikleri eleştiren ve eşitliği savunan düşünsel ve siyasal harekettir.

Tanım: Güç, bir varlığın etki yaratma, değiştirme veya direnme kapasitesidir.

Tanım: Güçler ayrılığı, yasama, yürütme ve yargı yetkilerinin farklı organlara dağıtılması ilkesidir.

Tanım: Hak, bireyin hukuk ve ahlak tarafından tanınan meşru talep ve yetkileridir.

Tanım: Haklar, bireyin hukuken ve ahlaken meşru kabul edilen talep ve özgürlükleridir.

Tanım: Hukuk, bir toplumda davranışları düzenleyen ve yaptırımlarla desteklenen normlar bütünüdür.

Tanım: Hukuk–siyaset ilişkisi, hukukun siyasal iktidarla olan karşılıklı etkileşimini konu edinen alandır.

Tanım: Hükümet, devletin yürütme yetkisini kullanan siyasal organıdır.

Tanım: İktidar, bireylerin veya kurumların başkalarının davranışlarını yönlendirme, biçimlendirme veya belirleme gücüdür.

Tanım: Irk, insan topluluklarını fiziksel özelliklere dayalı olarak sınıflandırmaya çalışan, bilimsel ve sosyolojik olarak tartışmalı bir kavramdır.

Tanım: İtaat, bireyin bir otoritenin koyduğu kurallara uyması durumudur.

Tanım: Kamusal alan, bireylerin ortak meseleleri tartıştığı toplumsal etkileşim alanıdır.

Tanım: Kapital, üretim sürecinde değer üretmek amacıyla kullanılan maddi ve mali birikimi ifade eder.

Tanım: Kapitalizm, üretim araçlarının özel mülkiyete dayandığı ekonomik ve toplumsal sistemdir.

Tanım: Karizmatik lider, otoritesini yasal kurallardan veya gelenekten değil, kişisel etkileyiciliğinden alan lider tipidir.

Tanım: Kırmızı Hap (Redpill), bireyin gizlendiği iddia edilen gerçekliği fark ettiğini öne süren düşünsel ve ideolojik yönelimi ifade eder.

Tanım: Kolektif, bireylerin tek tek değil, ortak bir bütün olarak hareket etmesini veya değerlendirilmesini ifade eden kavramdır.

Tanım: Kolonyalizm, bir toplumun başka bir toplumu doğrudan siyasal ve ekonomik denetim altına almasıdır.

Tanım: Komünizm, sınıfsız ve devletsiz bir toplum hedefleyen siyasal ve ekonomik öğretidir.

Tanım: Kültürel paradigma, bir toplumun dünyayı algılama, yorumlama ve anlamlandırma biçimini belirleyen temel düşünce çerçevesidir.

Tanım: Laiklik, devletin dinî inançlar karşısında tarafsız olması ve siyasal otoritenin dinî otoriteden ayrılması ilkesidir.

Tanım: Leninist, Leninizm’in siyasal ve teorik ilkelerini benimseyen ve savunan kişi veya akımdır.

Tanım: Leninizm, Marksist teoriyi devrimci pratik ve öncü parti anlayışıyla geliştiren siyasal ideolojidir.

Tanım: Liberalizm, bireysel özgürlükleri ve hukuki eşitliği merkeze alan siyasal düşünce akımıdır.

Tanım: Liberteryanizm, bireysel özgürlüğü en yüksek değer olarak gören ve devlet müdahalesini asgari düzeyde tutmayı savunan siyasal-felsefi yaklaşımdır.

Tanım: Marksizm, toplumsal değişimi üretim ilişkileri, sınıf mücadelesi ve tarihsel materyalizm temelinde açıklayan felsefi ve siyasal teoridir.

Tanım: Meclis, halkı temsil eden ve yasama yetkisini kullanan siyasal organdır.

Tanım: Merkezi devlet, siyasal ve idarî yetkilerin tek bir merkezde toplandığı, yerel birimlerin sınırlı özerkliğe sahip olduğu devlet modelidir.

Tanım: Meşruiyet, bir iktidarın veya kuralın haklı ve kabul edilebilir sayılması durumudur.

Tanım: Metin, anlamlı bir bütün oluşturan yazılı veya sözlü ifade dizisidir.

Tanım: Millet, ortak tarih, kültür, dil veya bilinç etrafında kendini bir birlik olarak algılayan insan topluluğudur.

Tanım: Milliyetçilik, ulusal kimliği ve ortak aidiyeti merkeze alan siyasal ideolojidir.

Tanım: Monarşi, siyasal iktidarın tek bir kişi veya hanedan tarafından sürdürüldüğü yönetim biçimidir.

Tanım: Muhafazakârlık, geleneksel değerlerin ve toplumsal sürekliliğin korunmasını savunan görüştür.

Tanım: Nizam, varlıkta, düşüncede veya toplumsal yapıda unsurların belirli bir düzen, ölçü ve ilişki içinde bulunmasını ifade eden kavramdır. İslam kelâmında ve felsefesinde nizam, âlemin rastlantısal değil, ilahi bir düzen içinde var olduğunu gösteren temel göstergelerden biri olarak ele alınır.

Tanım: Oklokrasi, halkın akıl ve hukuk dışı biçimde yönetimi ele aldığı yozlaşmış yönetim türüdür.

Tanım: Oligarşi, siyasal gücün küçük ve ayrıcalıklı bir azınlığın elinde toplandığı yönetim biçimidir.

Tanım: Otokrasi, siyasal iktidarın denetimsiz biçimde tek bir yönetici tarafından kullanıldığı sistemdir.

Tanım: Otorite, meşru kabul edilen ve itaat görmesi beklenen iktidar biçimidir.

Tanım: Otoriterlik, siyasal iktidarın sınırlı denetime tabi olduğu ve kararların merkezî biçimde alındığı yönetim anlayışıdır.

Tanım: Özel alan, bireyin kamusal müdahaleden uzak kişisel yaşam alanıdır.

Tanım: Özgürlük, bireyin dışsal zorlamalar olmaksızın kendi iradesi doğrultusunda eyleyebilme durumudur.

Tanım: Panoptikon, bireylerin sürekli gözetlenebileceği varsayımıyla davranışlarını disipline etmelerini sağlayan iktidar modelidir.

Tanım: Parlamenter sistem, yürütmenin yasama organına karşı sorumlu olduğu siyasal yönetim biçimini ifade eder.

Tanım: Parlamento, halkı temsilen yasa yapma yetkisine sahip olan siyasal kurumu ifade eden kavramdır.

Tanım: Politik iktidar, toplum üzerinde karar alma ve yönlendirme yetkisini ifade eden güç ilişkileridir.

Tanım: Politika, toplumun yönetimi, iktidarın dağılımı ve ortak karar alma süreçlerini konu edinen alandır.

Tanım: Popülizm, siyaseti ‘halk’ ile ‘elitler’ arasındaki karşıtlık üzerinden kuran ideolojik ve söylemsel yaklaşımdır.

Tanım: Postkolonyalizm, sömürgecilik sonrası toplumsal, kültürel ve düşünsel etkileri inceleyen yaklaşımdır.

Tanım: Rejim, bir devletin siyasal iktidarı kullanma ve örgütleme biçimini ifade eder.

Tanım: Retorik, sözlü veya yazılı anlatım yoluyla ikna etmeyi amaçlayan kuramsal ve pratik anlatım sanatıdır.

Tanım: Saltanat, siyasal iktidarın hanedan yoluyla devredildiği yönetim biçimidir.

Tanım: Sekülerizm, toplumsal düzenin ve kamusal alanın dinî referanslardan bağımsız olarak yapılandırılmasını savunan düşünce biçimidir.

Tanım: Sermaye, üretim süreçlerinde kullanılan, değer üretme ve artırma kapasitesine sahip birikmiş maddi veya maddi olmayan kaynakları ifade eder.

Tanım: Siyasal, siyasetle ve toplumsal iktidar ilişkileriyle ilgili olan nitelikleri ifade eder.

Tanım: Siyasal düzen, bir toplumda iktidarın örgütleniş biçimini, kurumlar arasındaki ilişkileri ve yönetim yapısını ifade eder.

Tanım: Siyasal yükümlülük, bireyin siyasal otoriteye karşı uyması beklenen kurallar ve sorumluluklar bütünüdür.

Tanım: Siyaset, toplumda iktidarın, yönetimin ve ortak yaşamın düzenlenmesine ilişkin etkinlikler bütünüdür.

Tanım: Sofist, Antik Yunan’da bilgi, ahlak ve hakikatin göreli olduğunu savunan ve retorik beceriye ağırlık veren düşünürlere verilen addır.

Tanım: Sömürü, bir grubun emeğinin ya da kaynaklarının başka bir grup tarafından adaletsiz biçimde kullanılmasıdır.

Tanım: Sosyal adalet, toplumsal kaynakların, fırsatların ve yükümlülüklerin adil biçimde dağıtılmasını ifade eden ilkedir.

Tanım: Sosyalizm, üretim araçlarının toplumsal mülkiyetini savunan siyasal ve ekonomik görüştür.

Tanım: Statüko, mevcut güç ilişkilerinin ve düzenin korunması durumudur.

Tanım: Tebaa, siyasal iktidara bağlı olan ancak yönetime katılma ve egemenliği belirleme yetkisine sahip olmayan yönetilenler topluluğunu ifade eder.

Tanım: Tebaa, siyasal iktidara bağlı olan ancak yönetime katılma hakkı bulunmayan kişi veya topluluktur.

Tanım: Teokrasi, siyasal iktidarın Tanrısal iradeye dayandırıldığı yönetim biçimidir.

Tanım: Timokrasi, siyasal hakların servet veya onur ölçütüne göre belirlendiği yönetim biçimidir.

Tanım: Tiranlık, siyasal iktidarın hukuki ve ahlaki sınırlar gözetilmeksizin zor ve baskı yoluyla kullanıldığı yönetim biçimidir.

Tanım: Toplum, belirli kurallar ve ilişkiler çerçevesinde bir arada yaşayan bireyler topluluğudur.

Tanım: Toplumsal cinsiyet, kadınlık ve erkekliğe yüklenen toplumsal roller, beklentiler ve anlamlar bütünüdür.

Tanım: Toplumsal hareket, ortak bir amaç doğrultusunda örgütlenen kolektif eylemler bütünüdür.

Tanım: Toplumsal sözleşme, siyasal otoritenin bireylerin rızasına dayandığını açıklayan kuramsal modeldir.

Tanım: Totalitarizm, siyasal iktidarın toplumun tüm alanlarını kontrol etmeyi amaçladığı yönetim biçimidir.

Tanım: Totaliter, bireysel ve toplumsal yaşamın tüm alanlarını denetim altına alan yönetim anlayışıdır.

Tanım: Ulus, modern dönemde ortak kimlik ve siyasal bilinç etrafında tanımlanan toplumsal birliktir.

Tanım: Ulusal, bir ulusa ait olan veya onunla ilişkili nitelikleri ifade eden sıfattır.

Tanım: Ütopya, gerçekleşmesi mümkün olmayan ya da tasarlanmış ideal toplum düzenini ifade eder.

Tanım: Vatandaş, bir devlete hukuki ve siyasal bağla bağlı olan bireydir.

Tanım: Yasama, genel ve bağlayıcı hukuk kurallarını oluşturma yetkisini ifade eder.

Tanım: Yığın, bireylerin düşünsel ve ahlaki özerkliklerini yitirerek ortak, sorgulanmamış tepkilerle hareket ettiği toplumsal birliktelik biçimini ifade eder.

Tanım: Yönetim, bir topluluğun veya kurumun düzenlenmesi ve yönlendirilmesi sürecidir.

Tanım: Yorum, bir metni, olayı veya düşünceyi belirli bir bağlam ve perspektif içinde anlamlandırma etkinliğidir.

Tanım: Yorumlama, bir metnin, olayın veya olgunun anlamını bağlamı içinde açığa çıkarma sürecidir.

Tanım: Yükümlülük, bireyin hukuk veya ahlak gereği yerine getirmek zorunda olduğu sorumluluklardır.

Tanım: Yurttaş, bir siyasal topluluğun üyesi olarak hak ve sorumluluklara sahip bireydir.

Tanım: Yürütme, yasama tarafından çıkarılan kuralların uygulanmasını sağlayan siyasal erkidir.