Teselsül
Tanım
Teselsül, bir nedenler zincirinin başlangıcı olmaksızın sonsuza kadar geri gitmesi durumunu ifade eder.
Cümle
Sonsuz neden zinciri aklen mümkün değildir
Bağlam
- Metafizikte nedensellik ve varlık açıklamalarında kullanılır.
- İlk neden ve zorunlu varlık tartışmalarında merkezi bir problemdir.
- Kelam ve İslam felsefesinde Tanrı'nın varlığına delil bağlamında ele alınır.
Kapsam ve Sınırlar
- Teselsül eleştirisi yalnızca belirli nedensellik türleri için geçerlidir.
- Zamansal sonsuzluk ile ontolojik bağımlılık her zaman aynı değildir.
- Modern kozmolojiyle doğrudan özdeşleştirilemez.
Kullanım Örnekleri
- Her nedenin başka bir nedene dayanması ve bunun hiç başlamaması.
- Varlığın açıklamasının sürekli ertelenmesi durumu.
Yanlış Kullanımlar
- Her tür sonsuzluğu teselsül olarak nitelemek.
- Matematiksel sonsuzlukla metafizik teselsülü karıştırmak.
- Teselsül reddini otomatik olarak teizmin ispatı saymak.
Anlam Dönüşümü
- Klasik felsefede akli imkânsızlık olarak ele alındı.
- İslam felsefesinde ontolojik bağımlılık vurgusu kazandı.
- Modern dönemde kozmolojik argümanlarla ilişkilendirildi.
Kavram Kökeni
- İslam felsefesi
- Nedensellik eleştirisi
Disiplinlere Göre Kullanım
Teselsül problemi, varlığın açıklanmasında ilk neden gerekliliğini gündeme getirir.
İslam düşüncesinde teselsül reddi, Tanrı’nın zorunlu varlık oluşunun temellendirilmesinde kullanılır.
Filozoflar Arası Kullanım Farkı
Ontolojik bağımlılık bağlamında sonsuz gerilemeyi aklen imkânsız görür.
Kozmolojik argümanda teselsül eleştirisini Tanrı’nın varlığına delil olarak kullanır.