İlliyet
Tanım
İlliyet, neden ile sonuç arasında kurulan zorunlu ilişkiyi ifade eden nedensellik ilkesidir.
Cümle
“İlliyet, varlık düzeninin akli ilkesidir.”
Bağlam
- Varlık düzeninin rasyonel açıklamasında kullanılır.
- Kelamda ilahi irade–doğa düzeni ilişkisi bağlamında tartışılır.
Kapsam ve Sınırlar
- İlliyetin zorunlu mu yoksa alışkanlığa dayalı mı olduğu tartışmalıdır.
Kullanım Örnekleri
- Neden–sonuç ilişkisi
- Sebep zincirleri
Yanlış Kullanımlar
- İlliyeti mutlak zorunluluk olarak görmek
- İlliyeti ilahi iradeyi dışlayan bir mekanizma gibi yorumlamak
Anlam Dönüşümü
- Felsefede metafizik ilke iken modern düşüncede eleştirel sorgulamaya açılmıştır.
Kavram Kökeni
- Arapça: ʿilliyya
- Nedensellik anlamı
Disiplinlere Göre Kullanım
İlliyet, doğa düzeni ile ilahi irade arasındaki ilişkiyi açıklamak ve nedenselliğin sınırlarını tartışmak için kullanılır.
İlliyet, neden–sonuç ilişkisinin zorunluluğu ve akli temeli bağlamında ontolojik bir ilke olarak ele alınır.
Filozoflar Arası Kullanım Farkı
İlliyeti varlık düzeninin akli ilkesi olarak görmüş ve rasyonel açıklamanın temeline yerleştirmiştir.
İlliyeti zorunlu neden–sonuç ilişkisi çerçevesinde sistematik bir metafizik yapı içinde açıklamıştır.
İlliyetin zorunlu bir bağ olmadığını, alışkanlık ve ilahi irade ile işlediğini savunarak eleştirmiştir.