İrade

Tanım

İrade, öznenin bir eylemi gerçekleştirmeye veya belirli bir yönde karar vermeye yönelik isteme ve yönelme yetisidir.

Cümle

“İrade, insanın kendisini eyleme yönelten içsel gücüdür.”Arthur Schopenhauer

Disiplin

Zihin Felsefesi, Din Felsefesi, İnsan Felsefesi, Kelam, Psikoloji

Etiket

Etimoloji

Arapça

Eş / Yakın Anlam

Zıt Anlam

İlişkili Kavramlar

Cüzî İrade, Determinizm, İndeterminizm, İrade

Bağlam

Ahlaki sorumluluğun temeli olarak ele alınır.
Psikolojide motivasyon ve karar verme süreçleriyle ilişkilidir.
Din felsefesinde insanın fiillerinden sorumlu tutulmasının dayanağıdır.

Kapsam ve Sınırlar

İradenin bütünüyle özgür olup olmadığı tartışmalıdır.
Bilinçdışı süreçlerin iradeyi ne ölçüde etkilediği belirsizdir.

Kullanım Örnekleri

Bir eylemi yapma ya da yapmama kararı
Ahlaki bir tercihte bulunma

Yanlış Kullanımlar

İradeyi mutlak ve sınırsız bir güç gibi görmek
İradeyi yalnızca bilinçli tercihlere indirgemek

Anlam Dönüşümü

Antik felsefede akılla iç içe düşünülmüştür.
Modern dönemde psikolojik ve nörolojik boyutları öne çıkmıştır.

Kavram Kökeni

Arapça: irāda
İstemek, yönelmek anlamı

Disiplinlere Göre Kullanım

İrade, ahlaki eylemin mümkünlüğü ve bireyin sorumluluğu bağlamında ele alınır.

İrade, motivasyon, karar verme ve öz-denetim süreçleriyle ilişkili bir yeti olarak incelenir.

İrade, insanın fiillerinden sorumlu tutulmasının ve ilahi adaletin temeli olarak değerlendirilir.

İrade, insan kudreti ile ilahi irade arasındaki ilişki bağlamında tartışılır.

Filozoflar Arası Kullanım Farkı

İradeyi, tüm varlığın temelinde yer alan kör ve evrensel bir isteme gücü olarak yorumlamıştır.

İradeyi, akla dayalı bilinçli tercih (prohairesis) çerçevesinde ele almıştır.

İradeyi, insanın fiilleriyle ilahi kudret arasındaki ilişki bağlamında değerlendirmiştir.