A priori
Tanım
A priori, deneyime başvurmadan bilinebilen bilgi türünü ifade eder.
Cümle
“A priori bilgi, deneyimden önce gelir.”
Bağlam
- Kantçı epistemolojide merkezi bir kavramdır.
- Matematik ve mantık bilgisinin temellendirilmesinde kullanılır.
Kapsam ve Sınırlar
- A priori bilgi deneyimden tamamen kopuk değildir.
- Her evrensel bilgi a priori değildir.
Kullanım Örnekleri
- Mantıksal ilkeler a priori kabul edilir.
Yanlış Kullanımlar
- A priori bilgiyi doğuştan gelen bilgiyle özdeşleştirmek
Anlam Dönüşümü
- Skolastik felsefede neden–sonuç ilişkisiyle kullanılmıştır.
- Kant’ta zihnin kurucu formları anlamını kazanmıştır.
Kavram Kökeni
- Latince: a priori
- Önceden olan anlamı
Disiplinlere Göre Kullanım
A priori bilgi, deneyimden bağımsız olarak bilinebilen doğruları ifade eder.
A priori bilgi, mantıksal zorunluluk ve evrensellik taşır.
Filozoflar Arası Kullanım Farkı
A priori bilgiyi, zihnin deneyimi mümkün kılan kurucu formlarıyla açıklar.
A priori doğruları, aklın zorunlu ilkeleri olarak görür.
A priori bilgiyi, ruhun doğuştan sahip olduğu idealarla ilişkilendirir.