Tengrizm
Tanım
Tengrizm, eski Türk topluluklarında gök tanrı merkezli kozmolojik ve ahlaki inanç sistemini ifade eder.
Cümle
Tengri inancı, kozmik düzen fikrine dayanır
Bağlam
- Dinler tarihinde Orta Asya kökenli inanç sistemleri bağlamında ele alınır.
- Türk kültür tarihi ve mitoloji çalışmalarında kullanılır.
- Şamanizmle ilişkili fakat ondan bağımsız bir kozmoloji olarak değerlendirilir.
Kapsam ve Sınırlar
- Tengrizm sistematik bir kutsal kitap geleneğine sahip değildir.
- Tek tip ve kurumsallaşmış bir din yapısı göstermez.
- Bölgesel ve tarihsel farklılıklar içerir.
Kullanım Örnekleri
- Gök Tanrı’ya atfedilen kozmik düzen anlayışı.
- Hükümdarın ilahi meşruiyetinin Tengri’ye dayandırılması.
Yanlış Kullanımlar
- Tengrizmi modern anlamda tek tanrılı dinlerle birebir özdeşleştirmek.
- Tengrizmi yalnızca Şamanizmle eşitlemek.
- Güncel ideolojik kimliklerin tarihsel yansıması gibi sunmak.
Anlam Dönüşümü
- Başlangıçta kozmik gök tanrı inancını ifade ediyordu.
- Tarihsel süreçte Türk kültürüyle özdeşleşti.
- Modern dönemde akademik ve kimlik temelli bir kavram hâline geldi.
Kavram Kökeni
- Tengri kelimesi Türkçe kökenlidir.
- Gök ve tanrı anlamlarını birlikte taşır.
Disiplinlere Göre Kullanım
Tengrizm, Orta Asya Türk topluluklarında gök tanrı merkezli kozmoloji, siyasal meşruiyet ve ahlaki düzen anlayışıyla ele alınır.
Filozoflar Arası Kullanım Farkı
Tengri inancını Türk toplumunda kozmik düzen ve toplumsal ahlakın kaynağı olarak yorumlar.