Analoji
Tanım
Analoji, iki şey arasındaki benzerlikten hareketle çıkarım yapmayı ifade eden akıl yürütme biçimidir.
Cümle
Analoji, bilinmeyeni bilinenle düşünmektir
Bağlam
- Mantıkta zayıf ama açıklayıcı çıkarım biçimi olarak kullanılır.
- Felsefede soyut kavramları somutlaştırmada işlev görür.
- Bilim ve teolojide açıklayıcı araç olarak başvurulur.
Kapsam ve Sınırlar
- Kesin kanıt üretmez.
- Benzerlik yüzeysel olabilir.
- Yanıltıcı sonuçlara yol açabilir.
Kullanım Örnekleri
- Zihin–bilgisayar benzetmesi.
- Toplumsal yapının organizmaya benzetilmesi.
Yanlış Kullanımlar
- Analojiyle kesin sonuç çıkarmak.
- Benzerliği özdeşlik sanmak.
- Bağlam farklarını göz ardı etmek.
Anlam Dönüşümü
- Antik dönemde oran ilişkisi anlamı taşıyordu.
- Orta Çağ’da teolojik açıklamalarda kullanıldı.
- Modern mantıkta sınırlı çıkarım olarak değerlendirildi.
Kavram Kökeni
- Analoji Yunanca 'analogia' kelimesinden türemiştir.
- Oran ve benzerlik yoluyla ilişki kurma anlamı taşır.
Disiplinlere Göre Kullanım
Analoji, benzerlikten hareketle yapılan, kesinlik içermeyen fakat açıklayıcı gücü olan bir akıl yürütme biçimi olarak kullanılır.
Filozoflar Arası Kullanım Farkı
Anolojiyi oran ve benzerlik ilişkisi içinde ele alarak retorik ve mantıksal açıklamalarda kullanır.
Teolojide Tanrı hakkında konuşmayı mümkün kılmak için analoji yöntemini sistematik biçimde kullanır.