Mümkin
Tanım
Mümkin, varlığı da yokluğu da zorunlu olmayan, başka bir sebebe bağlı olarak var olan şeyleri ifade eden ontolojik kavramdır. İslam felsefesi ve kelâmında mümkin varlıklar, var olmak için vacip bir varlığa muhtaçtır.
Cümle
Mümkin varlık, varlığı da yokluğu da mümkün olandır
Bağlam
- Ontolojide varlık türlerini ayırmak için kullanılır.
- Kelâmda Allah–âlem ilişkisini açıklamakta yer alır.
- Felsefede zorunluluk ve imkân tartışmalarında kullanılır.
Kapsam ve Sınırlar
- Salt mantıksal ihtimalle özdeş değildir.
- Kendi kendine var olamaz.
- Vacip varlıkla aynı düzlemde değerlendirilemez.
Kullanım Örnekleri
- Âlemin mümkin varlık olması.
- İnsan fiillerinin mümkin oluşu.
- Mümkin–vacip ayrımı.
Yanlış Kullanımlar
- Zorunlu varlığı reddetmek için kullanılması.
- Her tasavvur edilen şeyi mümkin saymak.
- Olasılık kavramıyla karıştırılması.
Anlam Dönüşümü
- Başlangıçta olabilirlik anlamı taşımıştır.
- İbn Sînâ ile ontolojik kategori hâline gelmiştir.
- Kelâmda yaratılmış varlık alanını ifade etmiştir.
Kavram Kökeni
- Mümkin kelimesi Arapça m-k-n kökünden gelir.
- İmkân ve olabilirlik anlamlarını taşır.
Disiplinlere Göre Kullanım
Mümkin, varlıkları zorunlu (vacip), imkânsız (mümteni) ve mümkün olarak ayıran ontolojik sınıflandırmanın temel unsurudur.
Mümkin kavramı, yaratılmış varlıkların Allah’a olan ontolojik bağımlılığını açıklamak için kullanılır.
Filozoflar Arası Kullanım Farkı
Mümkin varlığı, varlığı da yokluğu da zorunlu olmayan ve var olmak için vacip varlığa muhtaç olan ontolojik kategori olarak tanımlar.