Teizm
Tanım
Teizm, evreni yaratan ve evrene müdahil olan kişisel bir Tanrı'nın varlığını savunan görüştür.
Cümle
“Tanrı, evrenin hem yaratıcısı hem de sürdürücüsüdür.”
Eş / Yakın Anlam
-Bağlam
- Din felsefesi ve metafizik tartışmalarında kullanılır.
- Deizm ve ateizm karşısında Tanrı anlayışını ifade eder.
Kapsam ve Sınırlar
- Tanrı’nın müdahalesi problemiyle karşı karşıyadır.
- Kötülük problemi bağlamında eleştirilir.
Kullanım Örnekleri
- Tanrı’nın evrene aktif müdahalesinin savunulması
- Vahiy ve ilahi irade vurgusu
Yanlış Kullanımlar
- Teizmi tüm dinlerle özdeşleştirmek
- Her Tanrı inancını teizm sanmak
Anlam Dönüşümü
- Antik Tanrı anlayışlarından ayrıştı.
- Kişisel ve müdahil Tanrı kavramı olarak netleşti.
Kavram Kökeni
- Yunanca: theos (Tanrı)
- Kişisel Tanrı anlayışı
Disiplinlere Göre Kullanım
Teizm, Tanrı’nın varlığı, nitelikleri ve evrenle ilişkisini akıl yoluyla temellendirmeye çalışan temel yaklaşımlardan biridir.
Tanrı’nın aşkınlığı, nedenselliği ve varlıkla ilişkisi metafizik düzeyde ele alınır.
İlahi irade, vahiy ve Tanrı’nın evrene müdahalesi teistik çerçevede sistematik olarak incelenir.
Filozoflar Arası Kullanım Farkı
Kozmolojik ve teleolojik argümanlarla Tanrı’nın varlığını akli temelde savunmuştur.
Çağdaş teizmde modal ontolojik argüman ve Tanrı inancının rasyonelliği savunusuyla öne çıkar.
Olasılık ve tümevarım temelli argümanlarla teizmi analitik felsefe içinde temellendirmiştir.