Gnostik
Tanım
Gnostik, kurtuluşun gizli ve seçkin bir bilgiye sahip olmakla mümkün olduğuna inanan kişidir.
Cümle
“Hakikat, seçilmiş olana açılır.”
Bağlam
- Gnostik öğretilerin öznesi konumundadır.
- Bilgi–kurtuluş özdeşliğini benimser.
Kapsam ve Sınırlar
- Toplumsal ve etik boyutu zayıftır.
- Seçkinci anlayış eleştirisine açıktır.
Kullanım Örnekleri
- Seçilmişlerin bilgiyle kurtuluşu
- Dünyayı yanılsama olarak görme
Yanlış Kullanımlar
- Gnostik ile agnostik kavramlarını karıştırmak
- Her gizemli öğretiyi gnostik saymak
Anlam Dönüşümü
- Antik dönemde dini kimlikti.
- Modern dönemde sembolik ve felsefi anlam kazandı.
Kavram Kökeni
- Antik Yunanca: gnostikos
- Bilen, bilgiye sahip olan
Disiplinlere Göre Kullanım
Gnostik, gnostisizmin tarihsel ve dini öznesi olarak ele alınır.
Bilginin kurtarıcı işlevi ve seçkincilik problemi bağlamında tartışılır.
Filozoflar Arası Kullanım Farkı
Seçilmişlere özgü bilgiyle kurtuluş fikrini savunan erken dönem gnostik düşünürlerdendir.
Gnostik kozmoloji ve kurtuluş anlayışını felsefi-dini bir sistem hâline getirmiştir.